Khi nhiệt độ bắt đầu giảm sâu, nhiều người thường chỉ chú ý đến việc giữ ấm mà ít quan tâm đến những thay đổi âm thầm bên trong cơ thể. Thực tế, nguy cơ đột quỵ gia tăng khi thời tiết chuyển lạnh là vấn đề đã được cảnh báo rộng rãi, đặc biệt ở người cao tuổi và người có bệnh lý nền. Việc hiểu rõ nguyên nhân và các yếu tố tác động trong mùa lạnh sẽ giúp bạn chủ động phòng ngừa và bảo vệ sức khỏe tim mạch hiệu quả hơn.
Nguy cơ đột quỵ gia tăng khi thời tiết chuyển lạnh
Vì sao mùa đông là “mùa cao điểm” của đột quỵ?
Trong mùa lạnh, nguy cơ đột quỵ thường tăng cao hơn so với các thời điểm khác trong năm. Khi nhiệt độ giảm xuống, mạch máu có xu hướng co lại, làm huyết áp tăng và khiến tim phải hoạt động nhiều hơn. Đây là những yếu tố nguy cơ hàng đầu dẫn đến đột quỵ, đặc biệt ở người cao tuổi hoặc những người mắc bệnh nền như tăng huyết áp, tiểu đường, rối loạn mỡ máu. Bên cạnh yếu tố thời tiết, một số thói quen sinh hoạt trong mùa đông cũng vô tình làm gia tăng nguy cơ này.
Tập thể dục quá sớm
Nhiều người duy trì thói quen tập thể dục vào buổi sáng, tuy nhiên việc ra ngoài khi trời còn quá lạnh (trước 5 giờ 30 sáng) có thể khiến cơ thể bị sốc nhiệt. Nhiệt độ thấp làm mạch máu co đột ngột, khiến huyết áp tăng cao, dễ dẫn đến các biến cố như xuất huyết não hoặc nhồi máu não. Vì vậy, nên tập luyện sau khi trời ấm hơn, khoảng 6 giờ 30 – 7 giờ sáng và cần khởi động kỹ trong nhà trước khi ra ngoài.
Tắm nước quá nóng trong phòng kín
Dù tưởng chừng vô hại, nhưng việc tắm nước quá nóng hoặc tắm lâu trong không gian kín, thiếu thông gió có thể khiến mạch máu giãn nhanh, huyết áp giảm đột ngột. Điều này có thể dẫn đến chóng mặt, ngất xỉu, thậm chí đột quỵ hoặc ngừng tim. Nhiệt độ nước phù hợp nên duy trì khoảng 37 – 40°C, thời gian tắm không quá 10 – 15 phút và nên mở hé cửa để không khí được lưu thông.
Đi chân trần khi rời giường
Sự chênh lệch nhiệt độ giữa chăn ấm và nền nhà lạnh có thể khiến huyết áp tăng nhanh, gây co mạch não và tim. Tình trạng này đặc biệt nguy hiểm với người lớn tuổi, dễ làm tăng nguy cơ đột quỵ. Do đó, trước khi rời giường, nên ngồi dậy từ từ, mang dép giữ ấm và vận động nhẹ vài phút để cơ thể thích nghi.
Đắp chăn kín đầu khi ngủ
Thói quen trùm kín chăn khi ngủ làm giảm lượng oxy và tăng nồng độ CO₂ trong không gian hẹp, từ đó làm giảm oxy lên não. Ở những người có bệnh lý tim mạch hoặc hô hấp, điều này có thể kích hoạt cơn đột quỵ trong lúc ngủ. Để an toàn, nên giữ ấm cơ thể vừa đủ, không che kín đầu và đảm bảo phòng ngủ thông thoáng, nhiệt độ khoảng 22 – 25°C.
Lười uống nước, lười vận động
Thời tiết lạnh khiến cảm giác khát giảm, dẫn đến việc nhiều người uống không đủ nước. Khi cơ thể thiếu nước, máu trở nên đặc hơn, dễ hình thành cục máu đông – nguyên nhân chính gây tắc mạch máu não. Vì vậy, nên duy trì uống nước ấm khoảng 1,5 – 2 lít mỗi ngày và kết hợp vận động nhẹ trong nhà để tăng cường tuần hoàn máu.
Ăn quá béo, ngủ quá muộn
Mùa lạnh thường khiến nhiều người có xu hướng ăn nhiều hơn và ngủ không đủ giấc. Việc tiêu thụ nhiều thực phẩm giàu chất béo, đồ chiên rán sẽ làm tăng cholesterol xấu (LDL), thúc đẩy hình thành mảng xơ vữa động mạch. Đồng thời, thói quen ngủ muộn, thiếu ngủ cũng gây rối loạn nội tiết, làm tăng huyết áp và nguy cơ đột quỵ.
Tự ý ngưng thuốc huyết áp hoặc mỡ máu
Một số người khi cảm thấy khỏe hơn vào mùa lạnh thường tự ý ngừng thuốc điều trị huyết áp, tiểu đường hoặc rối loạn lipid máu. Đây là hành động rất nguy hiểm, bởi các bệnh mạn tính cần được kiểm soát liên tục. Việc dừng thuốc đột ngột có thể khiến huyết áp hoặc đường huyết tăng cao bất thường, làm tăng nguy cơ xảy ra đột quỵ. Do đó, cần tuân thủ đúng chỉ định của bác sĩ và tái khám định kỳ để đảm bảo an toàn.
Vì sao mùa đông là “mùa cao điểm” của đột quỵ?
Làm thế nào để bảo vệ sức khỏe tim mạch trong mùa lạnh?
Để hạn chế nguy cơ đột quỵ và duy trì hệ tim mạch khỏe mạnh trong mùa lạnh, cần kết hợp hợp lý giữa chế độ sinh hoạt, dinh dưỡng và việc kiểm soát các bệnh lý nền. Dưới đây là những khuyến nghị hữu ích từ WHO và Mayo Clinic:
Giữ ấm cơ thể đúng cách
Không nên mặc quá nhiều lớp quần áo gây bí bách, thay vào đó hãy ưu tiên các trang phục giữ nhiệt tốt, áo khoác chống gió, mũ và găng tay khi ra ngoài. Vào ban đêm, cần giữ ấm cho các vùng dễ mất nhiệt như đầu, cổ và bàn chân để tránh ảnh hưởng đến tuần hoàn máu.
Duy trì vận động nhẹ mỗi ngày
Việc vận động đều đặn giúp cải thiện lưu thông máu và hỗ trợ ổn định huyết áp. Bạn có thể lựa chọn đi bộ, tập yoga hoặc các bài tập nhẹ trong nhà khoảng 30 phút mỗi ngày. Nên tránh tập luyện ngoài trời khi thời tiết quá lạnh, có sương hoặc gió mạnh.
Ăn uống lành mạnh, kiểm soát cân nặng
Chế độ ăn khoa học nên bao gồm rau xanh, trái cây, ngũ cốc nguyên hạt và các loại cá giàu omega-3 như cá hồi, cá thu. Đồng thời, cần hạn chế thực phẩm chế biến sẵn, đồ ăn nhiều muối và chất béo động vật. Đối với người có bệnh nền, nên tuân thủ chế độ dinh dưỡng theo hướng dẫn của bác sĩ hoặc chuyên gia.
Uống đủ nước ấm
Không nên đợi đến khi khát mới uống nước. Việc bổ sung đủ nước giúp duy trì độ loãng của máu, từ đó hạn chế nguy cơ hình thành cục máu đông – nguyên nhân chính gây tắc mạch máu não.
Kiểm soát bệnh lý nền
Nếu bạn đang mắc các bệnh như tăng huyết áp, tiểu đường hoặc rối loạn mỡ máu, hãy theo dõi các chỉ số thường xuyên, dùng thuốc đúng liều và không tự ý ngưng thuốc. Kiểm soát tốt các bệnh lý nền là yếu tố quan trọng giúp giảm nguy cơ đột quỵ.
Khám sức khỏe định kỳ
Người từ 40 tuổi trở lên nên thực hiện khám sức khỏe tổng quát ít nhất mỗi năm một lần. Việc phát hiện sớm các vấn đề liên quan đến tim mạch hoặc mạch máu não sẽ giúp can thiệp kịp thời và ngăn ngừa biến chứng nguy hiểm.
Cách để bảo vệ sức khỏe tim mạch trong mùa lạnh
Làm thế nào để nhận biết đột quỵ sớm?
Theo thông tin từ chuyên trang của Bộ Y tế về phòng chống đột quỵ, “thời gian là vàng” trong cấp cứu đột quỵ. Nếu người bệnh được phát hiện và đưa đến bệnh viện trong khoảng 3 – 4,5 giờ đầu, cơ hội sống sót và khả năng hồi phục sẽ tăng lên đáng kể.
Để giúp mọi người dễ dàng nhận biết các dấu hiệu ban đầu, quy tắc BE FAST được áp dụng như một cách ghi nhớ đơn giản, giúp phát hiện sớm và xử lý kịp thời khi nghi ngờ đột quỵ. BE FAST bao gồm 6 chữ cái, mỗi chữ đại diện cho một dấu hiệu cảnh báo quan trọng:
- B (Balance) – Mất thăng bằng: Người bệnh đột ngột chóng mặt, đi đứng loạng choạng, đau đầu dữ dội hoặc mất khả năng phối hợp vận động.
- E (Eyesight) – Giảm thị lực: Tầm nhìn bị mờ, có thể mất thị lực ở một hoặc cả hai mắt.
- F (Face) – Méo mặt: Một bên mặt bị xệ xuống, nhân trung lệch, miệng méo rõ khi cười.
- A (Arm) – Yếu tay chân: Xuất hiện tình trạng yếu hoặc liệt một bên cơ thể. Có thể kiểm tra bằng cách yêu cầu người bệnh giơ hai tay lên, nếu một tay rơi xuống thì đó là dấu hiệu đáng cảnh báo.
- S (Speech) – Nói khó: Giọng nói trở nên ngọng, méo tiếng, nói không rõ chữ hoặc không hiểu lời người khác.
- T (Time) – Thời gian: Khi xuất hiện bất kỳ dấu hiệu nào kể trên, cần gọi ngay cấp cứu 115 hoặc đưa người bệnh đến cơ sở y tế gần nhất. Mỗi phút trôi qua đều có hàng triệu tế bào não bị tổn thương.
Hãy luôn ghi nhớ rằng từng phút giây đều vô cùng quan trọng khi đối mặt với đột quỵ. Ngay khi phát hiện dấu hiệu nghi ngờ, việc gọi cấp cứu 115 hoặc đưa bệnh nhân đến bệnh viện kịp thời có thể cứu sống và giảm thiểu nguy cơ tàn phế về sau.
Cách để nhận biết đột quỵ sớm
Câu hỏi thường gặp
1. Vì sao thời tiết lạnh làm tăng nguy cơ đột quỵ?
Khi trời lạnh, mạch máu co lại khiến huyết áp tăng và tim phải hoạt động nhiều hơn. Điều này làm tăng nguy cơ hình thành cục máu đông và dễ dẫn đến đột quỵ, đặc biệt ở người có bệnh nền.
2. Mùa lạnh nên tập thể dục vào thời điểm nào là an toàn?
Nên tập thể dục khi trời ấm hơn, khoảng 6h30 – 7h sáng. Tránh ra ngoài quá sớm khi nhiệt độ còn thấp để hạn chế sốc nhiệt và tăng huyết áp đột ngột.
3. Làm thế nào để phòng ngừa đột quỵ trong mùa lạnh?
Giữ ấm cơ thể, uống đủ nước, ăn uống lành mạnh, vận động nhẹ mỗi ngày và kiểm soát tốt các bệnh lý nền như huyết áp, tiểu đường sẽ giúp giảm nguy cơ đột quỵ hiệu quả.
Có thể thấy, nguy cơ đột quỵ gia tăng khi thời tiết chuyển lạnh không chỉ đến từ yếu tố môi trường mà còn liên quan mật thiết đến thói quen sinh hoạt hằng ngày. Chủ động giữ ấm cơ thể, duy trì lối sống lành mạnh và kiểm soát tốt các bệnh nền sẽ giúp giảm thiểu rủi ro đáng kể. Quan trọng hơn, việc nâng cao nhận thức và phát hiện sớm dấu hiệu bất thường chính là “chìa khóa” để bảo vệ sức khỏe và phòng tránh đột quỵ trong mùa lạnh. Xem thêm nhiều bài viết khác tại Noguchi Việt Nam!
Sản phẩm bạn có thể quan tâm:
Lưu ý: Các thông tin và sản phẩm được đề cập trong bài viết chỉ nhằm mục đích tham khảo. Để đảm bảo an toàn khi sử dụng, bạn nên hỏi ý kiến Bác sĩ, Dược sĩ hoặc chuyên gia y tế trước khi áp dụng.