Sơ cứu đột quỵ là kỹ năng sống còn giúp tăng cơ hội cứu sống và giảm thiểu di chứng nguy hiểm cho người bệnh. Trong những tình huống khẩn cấp, việc nhận biết sớm dấu hiệu và thực hiện sơ cứu đột quỵ đúng cách có thể tạo ra sự khác biệt lớn giữa phục hồi hoàn toàn và tàn tật lâu dài. Vậy cần làm gì khi gặp người bị đột quỵ? Hãy cùng tìm hiểu chi tiết trong bài viết dưới đây.
Hướng dẫn sơ cứu đột quỵ tại nhà đúng cách
Cách sơ cứu đột quỵ tại nhà đúng cách
Khi thực hiện sơ cứu đột quỵ, cần gọi cấp cứu 115 ngay, đặt người bệnh nằm nghiêng an toàn, nới rộng quần áo, giữ ấm cơ thể và trấn an tinh thần. Tuyệt đối không cho ăn uống, dùng thuốc hay tự ý di chuyển nếu không đảm bảo an toàn. Đồng thời, ghi nhớ thời điểm khởi phát triệu chứng để cung cấp cho nhân viên y tế khi họ đến.
Các bước sơ cứu đột quỵ chi tiết:
Bước 1: Liên hệ cấp cứu ngay lập tức
Nếu bạn xuất hiện dấu hiệu đột quỵ, hãy nhờ người xung quanh gọi cấp cứu và cố gắng giữ bình tĩnh. Trong trường hợp hỗ trợ người khác, cần nhanh chóng liên hệ dịch vụ y tế khẩn cấp. Trong thời gian chờ, đặt người bệnh ở nơi thông thoáng, nới lỏng quần áo để tạo sự dễ chịu. Với trẻ nhỏ, nên đặt nằm nghiêng, kê đầu nhẹ và theo dõi để tránh nôn ói.
Bước 2: Tiến hành sơ cứu trong lúc chờ xe cấp cứu
Trong khi chờ nhân viên y tế, cần thực hiện các bước sơ cứu sau:
- Kiểm tra nhịp thở, nếu không thở cần tiến hành hô hấp nhân tạo.
- Nếu khó thở, nới lỏng các vật dụng bó chặt như khăn, cà vạt, thắt lưng…
- Nếu ngừng tim, thực hiện ép tim ngoài lồng ngực.
- Dùng khăn sạch quấn quanh ngón tay để lấy đờm, dãi trong miệng; tháo răng giả (nếu có), tuyệt đối không đưa vật lạ vào miệng người bệnh.
- Giữ ấm cơ thể bằng chăn nhẹ.
- Trấn an và giúp người bệnh giữ tinh thần ổn định.
- Nếu bị liệt tay chân, cần có nhiều người hỗ trợ khi di chuyển.
- Theo dõi sát các biểu hiện để đánh giá diễn tiến tình trạng.
Bước 3: Ghi nhớ và cung cấp thông tin cho nhân viên y tế
Cần ghi lại thời điểm xuất hiện triệu chứng, các biểu hiện ban đầu, tình trạng ngã hay chấn thương đầu (nếu có) để cung cấp đầy đủ cho nhân viên y tế khi họ tiếp nhận và xử lý.
Cách sơ cứu đột quỵ tại nhà đúng cách
Dấu hiệu nhận biết tình trạng đột quỵ cần sơ cứu ngay
Đột quỵ thường khởi phát đột ngột khi người bệnh đang làm việc hoặc sinh hoạt bình thường. Lúc này, các biểu hiện rối loạn thần kinh khu trú xuất hiện bất ngờ. Tình trạng có thể diễn tiến nặng ngay từ đầu (thường gặp trong xuất huyết não) hoặc tăng dần theo từng giai đoạn (phổ biến ở nhồi máu não).
Một số triệu chứng thần kinh khu trú thường gặp có thể kể đến như:
- Liệt nửa người hoặc vận động kém linh hoạt ở một bên cơ thể: Đây là dấu hiệu của tổn thương hệ thần kinh trung ương, thường gặp trong đột quỵ hoặc các rối loạn vận động thần kinh.
- Liệt đối xứng: Tình trạng yếu liệt xảy ra ở cả hai bên cơ thể, thường liên quan đến các bệnh lý thần kinh nghiêm trọng như viêm tủy sống hoặc tổn thương hệ thần kinh trung ương.
- Nuốt khó và mất thăng bằng: Các biểu hiện này thường liên quan đến tổn thương vùng não hoặc tủy sống, ảnh hưởng đến chức năng nuốt và giữ thăng bằng.
- Liệt dây thần kinh số VII trung ương: Biểu hiện qua tình trạng méo mặt, yếu cơ mặt, kèm theo khó nói hoặc hạn chế vận động cơ mặt.
- Rối loạn ngôn ngữ: Bao gồm nói khó, nói không rõ, không hiểu lời người khác hoặc khó diễn đạt, kèm theo khó khăn trong đọc, viết và tính toán.
- Biểu hiện tiền đình: Chóng mặt, đau đầu dữ dội, rung giật nhãn cầu… gây ảnh hưởng đến khả năng giữ thăng bằng.
- Rối loạn tư thế hoặc nhận thức: Người bệnh gặp khó khăn khi thực hiện các գործող quen thuộc (như mặc quần áo, đánh răng), hay quên hoặc mất định hướng không gian.
- Các rối loạn khác: Bao gồm rối loạn ý thức, rối loạn cơ vòng (tiểu tiện, đại tiện) và rối loạn thần kinh thực vật.
Tùy từng trường hợp, người bệnh có thể xuất hiện một hoặc nhiều dấu hiệu kể trên. Để nhận biết nhanh và kịp thời, nguyên tắc FAST là công cụ quan trọng giúp phát hiện sớm đột quỵ:
- F (Face - Khuôn mặt): Quan sát xem một bên mặt có bị xệ hoặc sụp mí không.
- A (Arms - Tay): Yêu cầu người bệnh giơ hai tay – nếu một tay không thể nâng lên hoặc bị rơi xuống, cần cảnh giác.
- S (Speech - Lời nói): Kiểm tra khả năng nói – nếu nói ngọng, khó hiểu hoặc không rõ ràng.
- T (Time - Thời gian): Khi xuất hiện bất kỳ dấu hiệu nào, cần gọi cấp cứu ngay lập tức.
Ngay cả khi các triệu chứng chỉ diễn ra trong thời gian ngắn vài phút hoặc vài giờ, người bệnh vẫn cần được đưa đến cơ sở y tế càng sớm càng tốt. Đây có thể là dấu hiệu của cơn thiếu máu não thoáng qua (TIA) hoặc cảnh báo một cơn đột quỵ nghiêm trọng sắp xảy ra.
Dấu hiệu nhận biết tình trạng đột quỵ cần sơ cứu ngay
Yếu tố làm tăng nguy cơ đột quỵ là gì?
Có nhiều yếu tố làm gia tăng nguy cơ đột quỵ, bao gồm cả nhóm yếu tố không thể thay đổi và các bệnh lý liên quan.
Yếu tố không thay đổi
Những yếu tố này chủ yếu liên quan đến đặc điểm sinh lý như:
- Tuổi tác: Nguy cơ đột quỵ tăng dần khi bước qua tuổi 55.
- Giới tính: Nam giới có khả năng bị đột quỵ cao hơn so với nữ giới.
- Tiền sử gia đình: Người có người thân từng bị đột quỵ sẽ có nguy cơ cao hơn.
- Chủng tộc: Người da màu, đặc biệt là người Mỹ gốc Phi, có tỷ lệ mắc đột quỵ cao hơn.
Yếu tố bệnh lý
Một số bệnh lý có thể làm tăng đáng kể khả năng xảy ra đột quỵ, bao gồm:
- Tiền sử đột quỵ: Những người đã từng bị đột quỵ có nguy cơ tái phát rất cao, đặc biệt trong những tháng đầu tiên. Nguy cơ này có thể kéo dài đến 5 năm và giảm dần theo thời gian.
- Đái tháo đường: Tình trạng rối loạn đường huyết gây tổn thương mạch máu, làm tăng nguy cơ đột quỵ.
- Bệnh tim mạch: Người mắc các bệnh lý tim mạch thường có nguy cơ đột quỵ cao hơn người bình thường.
- Cao huyết áp: Gây tổn hại thành mạch, thúc đẩy hình thành cục máu đông, dẫn đến tắc mạch hoặc xuất huyết não.
- Thừa cân, béo phì: Làm tăng nguy cơ mắc các bệnh như cao huyết áp, rối loạn mỡ máu và tim mạch – đều là yếu tố nguy cơ của đột quỵ.
- Hút thuốc lá: Làm tổn thương thành mạch, thúc đẩy xơ vữa động mạch và tăng huyết áp. Người hút thuốc có nguy cơ đột quỵ cao gấp đôi so với người không hút.
- Lối sống thiếu lành mạnh: Chế độ ăn uống không khoa học, ít vận động, lạm dụng rượu bia và chất kích thích đều góp phần làm tăng nguy cơ đột quỵ.
Ngoài ra, mỡ máu cao cũng là một yếu tố tiềm ẩn dẫn đến đột quỵ. Lượng cholesterol dư thừa dễ tích tụ trong thành mạch, hình thành các mảng xơ vữa và gây cản trở dòng máu lên não. Khi tuần hoàn máu bị gián đoạn, nguy cơ đột quỵ thiếu máu não hoặc xuất huyết não sẽ tăng cao. Vì vậy, việc kiểm soát mỡ máu thông qua chế độ ăn uống hợp lý, tập luyện thường xuyên và tuân thủ điều trị theo chỉ định của bác sĩ là giải pháp quan trọng để phòng ngừa đột quỵ hiệu quả.
Những điều cần tránh khi sơ cứu người bị đột quỵ
Để đảm bảo an toàn tối đa cho người bệnh, bạn cần lưu ý tránh những sai lầm sau khi tiến hành sơ cứu đột quỵ:
- Không để nạn nhân nằm ngửa: Thay vào đó, nên đặt người bệnh nằm nghiêng an toàn nhằm hạn chế nguy cơ sặc khi có nôn ói. Tư thế này giúp dịch nôn thoát ra ngoài dễ dàng và giảm nguy cơ tắc nghẽn đường thở. Nếu để nằm ngửa, lưỡi có thể tụt ra sau gây bít đường thở, đặc biệt trong trường hợp người bệnh hôn mê.
- Không cho ăn, uống hoặc tự ý dùng thuốc: Việc cố gắng cho người bệnh ăn uống có thể dẫn đến sặc, nghẹn hoặc khiến tình trạng trở nên nghiêm trọng hơn.
- Tuyệt đối không chích kim vào đầu ngón tay hoặc ngón chân: Đây là phương pháp dân gian sai lầm, không có cơ sở khoa học và còn có thể gây tổn thương không cần thiết cho người bệnh.
- Không cạo gió: Cạo gió không có tác dụng cải thiện tình trạng đột quỵ, ngược lại còn làm chậm trễ thời gian đưa người bệnh đến cơ sở y tế.
- Không để bệnh nhân nằm yên quá lâu: Cần nhanh chóng gọi cấp cứu và chuẩn bị đưa người bệnh đến bệnh viện trong thời gian sớm nhất để được can thiệp kịp thời. Thời gian chính là yếu tố then chốt quyết định khả năng sống sót và giảm thiểu di chứng do đột quỵ.
Cạo gió không có tác dụng cải thiện tình trạng đột quỵ
Một số câu hỏi về sơ cứu đột quỵ
Dưới đây là những câu hỏi phổ biến trong quá trình sơ cứu người bị đột quỵ:
Sơ cứu đột quỵ có thực sự giúp cứu sống người bệnh không?
Câu trả lời là có. Việc sơ cứu đúng cách và kịp thời có thể giúp giảm đáng kể nguy cơ tử vong cũng như các di chứng do đột quỵ gây ra. Tuy nhiên, quá trình sơ cứu cần được thực hiện nhanh chóng, chính xác và tuân thủ đúng hướng dẫn. Tuyệt đối không áp dụng các mẹo dân gian như cạo gió, chích máu đầu ngón tay hay tự ý cho người bệnh dùng thuốc, vì có thể làm chậm trễ thời gian tiếp cận dịch vụ y tế chuyên sâu – yếu tố then chốt trong điều trị đột quỵ.
Tất cả các trường hợp đột quỵ có cách sơ cứu giống nhau không?
Không. Đột quỵ được chia thành hai dạng chính là nhồi máu não (do tắc nghẽn mạch máu, chiếm khoảng 80%) và xuất huyết não (do vỡ mạch máu não). Mỗi loại sẽ có cách xử trí huyết áp khác nhau, đặc biệt trong giai đoạn cấp cứu ban đầu.
Với đột quỵ xuất huyết não, việc kiểm soát và hạ huyết áp là cần thiết nhằm hạn chế tình trạng chảy máu lan rộng. Tuy nhiên, không được tự ý cho người bệnh sử dụng thuốc hạ áp ngậm dưới lưỡi hoặc bất kỳ loại thuốc nào khi chưa có chỉ định của bác sĩ. Nếu huyết áp giảm quá nhanh hoặc quá thấp có thể khiến tình trạng trở nên nghiêm trọng và khó kiểm soát hơn.
Do đó, điều quan trọng nhất là nhanh chóng đưa người bệnh đến cơ sở y tế gần nhất có đầy đủ trang thiết bị và đội ngũ chuyên môn để xử trí kịp thời.
Thời gian vàng trong sơ cứu và điều trị đột quỵ là bao lâu?
Thời gian vàng để cấp cứu người bị đột quỵ là càng sớm càng tốt, lý tưởng trong vòng 4,5 giờ đầu kể từ khi xuất hiện triệu chứng. Trong khoảng thời gian này, người bệnh có thể được điều trị bằng thuốc tiêu huyết khối qua đường tĩnh mạch. Bên cạnh đó, trong 24 giờ đầu, tùy vào vị trí và mức độ tổn thương, bệnh nhân có thể được can thiệp bằng phương pháp lấy huyết khối cơ học. Lưu ý, không tự ý sử dụng thuốc tại nhà, đặc biệt là thuốc tiêu huyết khối hoặc thuốc hạ huyết áp.
Có thể thấy, sơ cứu đột quỵ đúng cách và kịp thời đóng vai trò vô cùng quan trọng trong việc bảo vệ tính mạng và hạn chế tổn thương não. Trang bị kiến thức về sơ cứu đột quỵ không chỉ giúp bạn chủ động ứng phó khi có sự cố xảy ra mà còn góp phần nâng cao ý thức chăm sóc sức khỏe cho cộng đồng. Đừng chủ quan, hãy luôn sẵn sàng để hành động đúng khi cần thiết! Xem thêm nhiều bài viết khác tại Noguchi Việt Nam!
Sản phẩm bạn có thể quan tâm:
Lưu ý: Các thông tin và sản phẩm được đề cập trong bài viết chỉ nhằm mục đích tham khảo. Để đảm bảo an toàn khi sử dụng, bạn nên hỏi ý kiến Bác sĩ, Dược sĩ hoặc chuyên gia y tế trước khi áp dụng.