Tai biến và đột quỵ là những vấn đề sức khỏe nguy hiểm, có thể xảy ra đột ngột và để lại hậu quả nghiêm trọng cho người bệnh. Dù thường được nhắc đến như hai khái niệm khác nhau, nhưng thực tế tai biến và đột quỵ lại có mối liên hệ chặt chẽ. Việc hiểu rõ bản chất, dấu hiệu và cách phòng ngừa sẽ giúp bạn chủ động bảo vệ sức khỏe và giảm nguy cơ mắc bệnh.
Tai biến và đột quỵ
Đột quỵ có phải là tai biến không?
Hiện nay, nhiều người vẫn nhầm lẫn giữa tai biến mạch máu não và đột quỵ não là hai bệnh lý khác nhau. Thực tế, đây đều là cách gọi khác của cùng một bệnh cấp tính, có thể gây nguy hiểm nghiêm trọng đến sức khỏe và tính mạng con người.
Tai biến mạch máu não (đột quỵ) là tình trạng não bị thiếu máu nuôi đột ngột ở một phần hoặc toàn bộ. Khi đó, các vùng não điều khiển cơ thể sẽ bị ảnh hưởng, dẫn đến tình trạng yếu liệt, rối loạn ý thức hoặc thậm chí hôn mê. Trong nhiều trường hợp nặng, hậu quả có thể là tử vong.
Hai thuật ngữ này đều dùng để mô tả cùng một hiện tượng, trong đó “đột quỵ” nhấn mạnh tính chất xảy ra đột ngột, còn “tai biến mạch máu não” đề cập đến vị trí tổn thương. Theo thống kê, đột quỵ là nguyên nhân gây tử vong đứng thứ hai trên thế giới (chiếm khoảng 20%) và cũng là yếu tố làm tăng nguy cơ suy giảm trí tuệ.
Dù được gọi bằng tên nào thì đây vẫn là bệnh lý cấp tính nguy hiểm, có khả năng đe dọa trực tiếp đến tính mạng người bệnh. Một người đang bình thường có thể đột ngột ngã quỵ, liệt nửa người, hôn mê và để lại di chứng nặng nề suốt đời.
Đột quỵ có thể xảy ra ở mọi độ tuổi, trong đó phổ biến nhất là khoảng 74 tuổi. Khoảng 25% trường hợp xảy ra ở người dưới 65 tuổi và 10% ở người dưới 45 tuổi. Những năm gần đây, tình trạng đột quỵ có xu hướng trẻ hóa với số lượng người trẻ mắc bệnh ngày càng gia tăng.
Phân loại đột quỵ
Đột quỵ, còn được gọi là tai biến mạch máu não, được chia thành hai dạng chính là xuất huyết não (xuất huyết màng não) và nhồi máu não.
Đột quỵ thể nhồi máu não
Đây là dạng phổ biến nhất, chiếm khoảng 80% tổng số trường hợp đột quỵ. Nguyên nhân chủ yếu là do sự hình thành cục máu đông (huyết khối) gây tắc nghẽn động mạch não, làm gián đoạn dòng máu lên não.
Một số trường hợp hiếm gặp hơn có thể xuất phát từ tĩnh mạch gây ra huyết khối tĩnh mạch (chiếm khoảng 1%), và tình trạng này có thể xảy ra ở nhiều độ tuổi, đặc biệt là phụ nữ trẻ liên quan đến yếu tố nội tiết như sử dụng thuốc tránh thai, mang thai hoặc sau sinh.
Ngoài ra, đột quỵ còn có thể liên quan đến rối loạn nhịp tim như rung nhĩ (khoảng 25%), xơ vữa động mạch (25%) và các nguyên nhân khác. Đối với người trẻ, đột quỵ thường liên quan đến tình trạng bóc tách động mạch cảnh hoặc động mạch đốt sống.
Đột quỵ thể xuất huyết não
Đây là dạng ít gặp hơn, chiếm khoảng 20% các trường hợp, xảy ra khi các mạch máu não bị vỡ gây xuất huyết trong não hoặc do phình mạch máu não bất thường. Những cơn đột quỵ này có thể liên quan đến chấn thương mạch máu, dị dạng mạch hoặc khối u trong não.
Một số trường hợp xuất huyết não bề mặt xảy ra tự phát do bệnh lý mạch máu não dạng amyloid, đây cũng là nguyên nhân phổ biến gây xuất huyết não tự phát.
Đột quỵ, còn được gọi là tai biến mạch máu não
Một số dấu hiệu nhận biết bệnh nhân đột quỵ
Triệu chứng của đột quỵ rất đa dạng, phụ thuộc vào khu vực não bị tổn thương. Dấu hiệu điển hình nhất là tình trạng liệt mặt, tay hoặc chân yếu đột ngột và thường xảy ra ở một bên cơ thể. Ngoài ra, người bệnh còn có thể xuất hiện các biểu hiện như:
- Đau đầu dữ dội kèm buồn nôn, nôn
- Rối loạn hoặc mất khả năng ngôn ngữ, khiến việc diễn đạt suy nghĩ trở nên khó khăn
- Suy giảm nhận thức
- Rối loạn thị giác như nhìn đôi, nhìn mờ hoặc mất thị lực tạm thời ở một hoặc cả hai mắt
- Gặp khó khăn khi di chuyển và giữ thăng bằng
- Chóng mặt, choáng váng
- Cơ thể mệt mỏi, uể oải
Khi phát hiện người có dấu hiệu nghi ngờ đột quỵ, cần nhanh chóng đưa bệnh nhân đến cơ sở y tế gần nhất để tận dụng “thời gian vàng” cấp cứu, giúp giảm thiểu nguy cơ biến chứng nguy hiểm.
Nguyên nhân dẫn đến đột quỵ hay tai biến mạch máu não
Dù xuất phát từ nguyên nhân nào, đột quỵ thường xảy ra rất đột ngột và hầu như không có dấu hiệu cảnh báo trước, vì vậy đây là tình trạng cấp cứu cần được xử lý kịp thời tại bệnh viện. Một số nguyên nhân phổ biến gây đột quỵ gồm:
- Sự hình thành cục máu đông gây tắc nghẽn mạch máu não, làm cản trở lưu thông máu – đây là nguyên nhân hàng đầu gây tai biến mạch máu não
- Tăng huyết áp làm gia tăng áp lực lên thành mạch não
- Ngoài ra, một số trường hợp khác có thể do thuyên tắc mạch não, động mạch tự tắc không rõ nguyên nhân, dị dạng mạch máu não hoặc do lạm dụng thuốc chống đông.
Đột quỵ thường xảy ra rất đột ngột
Làm thế nào để phòng ngừa đột quỵ?
Theo Hướng dẫn phòng ngừa đột quỵ của Hiệp hội Tim mạch Hoa Kỳ, việc duy trì lối sống lành mạnh có thể giúp giảm tới 80% nguy cơ mắc đột quỵ so với những người không chú trọng chăm sóc sức khỏe.
Duy trì lối sống lành mạnh
- Tránh hút thuốc lá và hạn chế tiếp xúc với môi trường có nhiều khói thuốc
- Hạn chế sử dụng rượu bia và các chất kích thích
- Thường xuyên tập luyện thể dục thể thao và tham gia các hoạt động ngoài trời
- Giữ cân nặng ở mức hợp lý, phù hợp với chỉ số BMI
- Ưu tiên chế độ ăn giàu chất xơ, rau xanh, kali và magie; giảm lượng muối dưới 1150mg mỗi ngày. Nhiều nghiên cứu cho thấy việc bổ sung khoảng 10 khẩu phần trái cây và rau mỗi ngày hoặc sử dụng ngũ cốc nguyên hạt giúp giảm đáng kể nguy cơ đột quỵ
Khám sức khỏe định kỳ
- Khi thăm khám, bác sĩ có thể sử dụng ống nghe để kiểm tra hoạt động tim. Nếu nghi ngờ có bất thường ở động mạch, bạn sẽ được chỉ định siêu âm Doppler động mạch cảnh nhằm đánh giá mức độ hẹp và nguy cơ tai biến mạch máu não
- Tăng huyết áp là yếu tố nguy cơ hàng đầu dẫn đến đột quỵ, vì vậy cần theo dõi huyết áp thường xuyên, ngay cả khi chưa có triệu chứng rõ ràng. Bác sĩ có thể kê đơn thuốc như thuốc lợi tiểu hoặc thuốc chẹn beta để kiểm soát huyết áp ổn định
- Xét nghiệm mỡ máu giúp phát hiện sớm các bất thường về mạch máu, đặc biệt nam giới trên 40 tuổi và phụ nữ trên 50 tuổi nên kiểm tra định kỳ 5 năm/lần. Những người mắc tiểu đường, hút thuốc, béo phì, tăng huyết áp hoặc có tiền sử gia đình bệnh tim mạch cần được theo dõi thường xuyên hơn
- Ngoài ra, kiểm tra đường huyết định kỳ cũng rất cần thiết để phòng ngừa đái tháo đường – một trong những yếu tố làm tăng nguy cơ đột quỵ.
Câu hỏi thường gặp
Đột quỵ và tai biến mạch máu não có khác nhau không?
Không. Đột quỵ và tai biến mạch máu não thực chất là cùng một bệnh, chỉ khác cách gọi. “Đột quỵ” nhấn mạnh tính cấp tính, còn “tai biến mạch máu não” mô tả vị trí xảy ra bệnh.
Dấu hiệu nhận biết đột quỵ sớm là gì?
Một số dấu hiệu phổ biến gồm méo miệng, yếu hoặc liệt một bên cơ thể, nói khó, đau đầu dữ dội, chóng mặt, mất thăng bằng hoặc nhìn mờ. Khi xuất hiện các triệu chứng này, cần đưa bệnh nhân đi cấp cứu ngay.
Làm thế nào để giảm nguy cơ đột quỵ?
Bạn nên duy trì lối sống lành mạnh như không hút thuốc, hạn chế rượu bia, ăn uống khoa học, tập thể dục thường xuyên và kiểm tra sức khỏe định kỳ để kiểm soát huyết áp, đường huyết và mỡ máu.
Có thể thấy, tai biến và đột quỵ đều là những bệnh lý cấp tính, tiềm ẩn nhiều rủi ro cho sức khỏe và tính mạng. Do đó, mỗi người cần xây dựng lối sống lành mạnh, kiểm soát tốt các yếu tố nguy cơ và thăm khám định kỳ để phát hiện sớm. Chủ động phòng ngừa tai biến và đột quỵ chính là cách hiệu quả nhất để bảo vệ bản thân và gia đình. Theo dõi Noguchi Việt Nam để xem thêm nhiều chủ đề hay về sức khỏe.
Sản phẩm bạn có thể quan tâm:
Lưu ý: Các thông tin và sản phẩm được đề cập trong bài viết chỉ nhằm mục đích tham khảo. Để đảm bảo an toàn khi sử dụng, bạn nên hỏi ý kiến Bác sĩ, Dược sĩ hoặc chuyên gia y tế trước khi áp dụng.