Thuyên tắc là gì: Biện pháp phòng ngừa và những điều cần lưu ý

Thuyên tắc là gì? Đây là một thuật ngữ y học thường gặp nhưng không phải ai cũng hiểu rõ. Thuyên tắc xảy ra khi một cục máu đông, mảnh mỡ hay khí bong bóng trong máu di chuyển và gây tắc nghẽn mạch máu. Tình trạng này có thể dẫn đến nhiều biến chứng nguy hiểm như nhồi máu não, nhồi máu cơ tim hay tắc mạch phổi. Việc tìm hiểu rõ về thuyên tắc sẽ giúp mỗi người chủ động phòng ngừa và phát hiện sớm các dấu hiệu bất thường.

Thuyên tắc là gì?

Thuyên tắc là tình trạng dòng máu bị chặn lại do cục máu đông, mỡ, khí hay các thành phần bất thường khác, có thể xảy ra tại cả động mạch và tĩnh mạch. Khi máu không lưu thông, cơ quan thiếu oxy sẽ dần mất chức năng.

Hai biến chứng nguy hiểm nhất thường gặp do thuyên tắc chính là: đột quỵ (tắc mạch não) và thuyên tắc phổi (tắc động mạch phổi).

Các dạng thuyên tắc phổ biến:

• Thuyên tắc võng mạc: Cục máu đông nhỏ di chuyển đến mạch máu võng mạc gây mất thị lực đột ngột ở một mắt.
• Thuyên tắc nhiễm trùng huyết: Các mảnh nhiễm trùng trong máu làm tắc nghẽn mạch máu.
• Thuyên tắc ối: Nước ối từ tử cung đi vào phổi mẹ, gây tắc nghẽn phổi nghiêm trọng.
• Thuyên tắc khí: Xuất hiện khi thợ lặn nổi lên quá nhanh, tạo bong bóng khí trong mạch máu.
• Thuyên tắc mỡ: Giọt mỡ hoặc thành phần từ tủy xương đi vào tuần hoàn và chặn mạch máu.

Những ai dễ gặp thuyên tắc?

Nguy cơ thuyên tắc tăng cao ở người thừa cân – béo phì (BMI ≥ 30), phụ nữ mang thai, người trên 60 tuổi, người hút thuốc, bệnh nhân tim mạch hoặc ít vận động, nằm lâu một chỗ.

Dấu hiệu nhận biết thuyên tắc

Biểu hiện của thuyên tắc sẽ thay đổi tùy theo vị trí mạch máu bị tắc nghẽn.

Ví dụ, khi xảy ra đột quỵ, các dấu hiệu điển hình là: gương mặt bị lệch sang một bên, tê yếu tay chân (thường ở một bên cơ thể), khó nói, nói lắp hoặc mất khả năng nói. Nếu phát hiện người thân xuất hiện những triệu chứng này, cần gọi cấp cứu ngay để kịp thời xử trí.

Trong trường hợp thuyên tắc phổi, người bệnh thường gặp tình trạng đau ngực dữ dội, cơn đau có thể đột ngột xuất hiện hoặc tăng dần. Một số biểu hiện khác bao gồm: thở gấp, ho ra máu, chóng mặt, ngất xỉu hoặc mất ý thức.

Huyết khối tĩnh mạch sâu là nguyên nhân phổ biến gây thuyên tắc phổi. Dù đôi khi không biểu hiện rõ ràng, nhưng thường dẫn đến các triệu chứng như:

• Đau và sưng ở một bên chân (hay gặp ở bắp chân).
• Cảm giác đau nhức ở vùng có cục máu đông.
• Da vùng tổn thương ấm nóng bất thường.
• Xuất hiện tình trạng đỏ da, nhất là quanh bắp chân.

Nguyên nhân gây thuyên tắc

Thuyên tắc hình thành khi trong dòng máu xuất hiện và di chuyển những tác nhân bất thường. Các nguyên nhân thường gặp có thể kể đến:

• Cục máu đông: Cơ thể tạo cục máu đông để cầm máu khi bị tổn thương. Tuy nhiên, những bệnh lý như béo phì, tim mạch, ung thư hoặc tình trạng mang thai có thể khiến máu đông hình thành trong tĩnh mạch mà không cần chảy máu. Khi cục máu đông vỡ ra, các mảnh nhỏ theo dòng máu gây tắc nghẽn.
• Không khí: Thuyên tắc khí thường gặp ở thợ lặn. Khi trồi lên mặt nước quá nhanh, bong bóng nitơ xuất hiện trong máu, dẫn đến tắc mạch và bệnh giảm áp.
• Cholesterol: Ở người bị xơ vữa động mạch nặng, các mảng bám có thể vỡ ra, giải phóng mảnh cholesterol nhỏ gây tắc nghẽn mạch máu.
• Nước ối: Hiếm gặp nhưng cực kỳ nguy hiểm. Trong quá trình sinh nở, nước ối có thể rò rỉ vào mạch máu người mẹ, gây tắc mạch, suy hô hấp, tụt huyết áp và hôn mê.
• Chất béo: Sau gãy xương lớn (như xương đùi) hoặc chấn thương nặng, mỡ từ tủy xương có thể thoát vào máu, gây tắc nghẽn mạch máu tương tự như cục máu đông.

Cách phòng ngừa thuyên tắc

Dù khó có thể loại bỏ hoàn toàn nguy cơ thuyên tắc, bạn vẫn có thể giảm rủi ro đáng kể nhờ những biện pháp sau:

• Ăn uống khoa học: Hạn chế chất béo, tăng cường chất xơ từ ngũ cốc nguyên hạt, rau xanh và trái cây tươi (nên dùng ít nhất 5 phần mỗi ngày).
• Kiểm soát lượng muối: Không sử dụng quá 6g muối/ngày (tương đương khoảng 1 thìa cà phê).
• Duy trì cân nặng hợp lý: Nếu đang thừa cân hay béo phì, hãy kết hợp chế độ ăn ít calo với luyện tập thường xuyên để giảm cân an toàn.
• Tập luyện thể chất: Đảm bảo vận động tối thiểu 150 phút mỗi tuần để tăng cường sức khỏe tim mạch và giảm nguy cơ hình thành cục máu đông.

Câu hỏi thường gặp

Thuyên tắc là gì?

Thuyên tắc là tình trạng mạch máu bị tắc nghẽn do cục máu đông, khí, mỡ hoặc các vật thể lạ di chuyển trong máu, làm cản trở lưu thông và gây nguy hiểm cho sức khỏe.

Thuyên tắc có nguy hiểm không?

Thuyên tắc rất nguy hiểm vì có thể làm giảm hoặc chặn hoàn toàn dòng máu đến cơ quan quan trọng như tim, não, phổi. Nếu không xử lý kịp thời, người bệnh có thể tử vong hoặc để lại di chứng nặng nề.

Làm thế nào để phòng ngừa thuyên tắc?

Để hạn chế nguy cơ thuyên tắc, bạn nên duy trì chế độ ăn lành mạnh, giảm muối và chất béo, kiểm soát cân nặng, vận động đều đặn ít nhất 150 phút mỗi tuần và tuân thủ điều trị nếu có bệnh nền tim mạch hoặc tiểu đường.

>>> Xem thêm: Bệnh nền làm tăng nguy cơ đột quỵ mà bạn cần lưu ý

Qua những thông tin Noguchi Việt Nam chia sẻ trên, bạn đã hiểu rõ thuyên tắc là gì và tại sao tình trạng này được xem là một trong những nguyên nhân hàng đầu gây đột quỵ và bệnh tim mạch. Để bảo vệ sức khỏe, mỗi người cần xây dựng lối sống lành mạnh, kiểm soát tốt các yếu tố nguy cơ và thăm khám định kỳ. Phát hiện sớm và điều trị kịp thời chính là chìa khóa để ngăn ngừa những biến chứng nghiêm trọng từ thuyên tắc.

Lưu ý: Các thông tin và sản phẩm được đề cập trong bài viết chỉ nhằm mục đích tham khảo. Để đảm bảo an toàn khi sử dụng, bạn nên hỏi ý kiến Bác sĩ, Dược sĩ hoặc chuyên gia y tế trước khi áp dụng.