Bệnh mất ngủ giả Parasomnias là gì? Có chữa được không?

Bệnh mất ngủ giả Parasomnias là một nhóm rối loạn giấc ngủ đặc trưng bởi những hành vi bất thường xảy ra trong khi ngủ hoặc ở giai đoạn chuyển tiếp giữa ngủ và thức. Nhiều người có thể nói mớ, mộng du, la hét, ăn uống hoặc thực hiện các hành động phức tạp mà không hề nhận thức được. Mặc dù không phải lúc nào cũng nguy hiểm, nhưng bệnh mất ngủ giả Parasomnias có thể ảnh hưởng đáng kể đến chất lượng giấc ngủ, sức khỏe tinh thần và sự an toàn của người bệnh. Hiểu rõ nguyên nhân, triệu chứng và phương pháp điều trị sẽ giúp kiểm soát tình trạng này hiệu quả hơn.

Bệnh mất ngủ giả Parasomnias

Mất ngủ giả Parasomnias là gì?

Parasomnias là một nhóm rối loạn giấc ngủ được đặc trưng bởi những hành vi bất thường, ngoài ý muốn xảy ra trong khi ngủ hoặc ở giai đoạn chuyển tiếp giữa trạng thái ngủ và thức. Người mắc Parasomnias có thể xuất hiện các biểu hiện như nói mớ, mộng du, trò chuyện trong lúc ngủ, hoặc thực hiện những hành động phức tạp như lái xe khi vẫn đang ngủ,...

Những người xung quanh có thể nhầm lẫn rằng người bệnh đang hoàn toàn tỉnh táo, nhưng thực tế họ vẫn ở trong trạng thái ngủ. Khi thức dậy vào sáng hôm sau, đa số người mắc Parasomnias thường không nhớ hoặc không nhận thức được những hành vi đã xảy ra trong đêm.

Bệnh mất ngủ giả có phổ biến không?

Mức độ phổ biến của bệnh mất ngủ giả Parasomnias có sự khác biệt tùy thuộc vào từng dạng rối loạn cụ thể. Do Parasomnias bao gồm nhiều loại biểu hiện khác nhau nên tỷ lệ mắc cũng rất đa dạng. Theo một số nghiên cứu, ước tính khoảng 4% đến 67% người trưởng thành trên thế giới đã từng trải qua ít nhất một dạng Parasomnia trong suốt cuộc đời.

Bệnh mất ngủ giả có phổ biến không?

Triệu chứng của bệnh mất ngủ giả Parasomnias

Các biểu hiện của Parasomnias có thể khác nhau tùy theo từng dạng rối loạn giấc ngủ. Tuy nhiên, một số triệu chứng điển hình thường gặp gồm:

• Khó duy trì giấc ngủ trọn vẹn suốt đêm.
• Thực hiện các hành vi bất thường trong khi ngủ mà khi tỉnh táo người bệnh thường không làm.
• Xuất hiện những cảm xúc mạnh khi thức dậy như sợ hãi, lo âu hoặc căng thẳng.
• Cảm giác mệt mỏi, thiếu năng lượng vào ban ngày.
• Thường xuyên gặp ác mộng.
• Thực hiện những hoạt động phức tạp trong lúc ngủ như lái xe, nấu ăn, đi lại hoặc cầm nắm đồ vật.
• Phát ra âm thanh khi ngủ như nói chuyện, hét lớn hoặc la hét.
• Tỉnh dậy với trạng thái bối rối, mất phương hướng hoặc khó nhận biết tình huống xung quanh.

Các loại bệnh mất ngủ giả Parasomnias thường gặp

Các rối loạn cận giấc ngủ (Parasomnias) thường được chia thành 3 nhóm chính dựa trên giai đoạn giấc ngủ mà chúng xuất hiện.

1. Mất ngủ giả non-REM

Giấc ngủ non-REM, còn được gọi là giấc ngủ không chuyển động mắt nhanh, là giai đoạn đầu của chu kỳ ngủ, kéo dài từ lúc bắt đầu ngủ đến khoảng nửa đầu đêm.

Các dạng Parasomnias xuất hiện trong giai đoạn non-REM thường liên quan đến hành vi vận động và lời nói. Một số rối loạn phổ biến gồm:

Hoảng sợ khi ngủ (Sleep terrors): Người bệnh bất ngờ tỉnh dậy với cảm giác hoảng loạn dữ dội. Một số trường hợp có thể la hét hoặc khóc lớn. Cơn hoảng sợ thường kéo dài khoảng 30 giây nhưng đôi khi có thể kéo dài vài phút. Người bệnh còn có thể xuất hiện các biểu hiện như tim đập nhanh, đồng tử giãn, thở gấp và đổ nhiều mồ hôi. Sau khi tỉnh dậy, họ thường không nhớ hoặc chỉ nhớ rất ít về sự việc vừa xảy ra.

Mộng du (Somnambulism): Người bệnh rời khỏi giường và đi lại khi vẫn đang ngủ, thường với đôi mắt mở. Một số trường hợp còn có thể thực hiện những hành động phức tạp như lái xe, chơi nhạc cụ hoặc thực hiện các hành vi bất thường như đi tiểu không đúng nơi.

Thức giấc lẫn lộn (Confusional arousals): Khi tỉnh dậy, người bệnh cảm thấy mất phương hướng và bối rối. Họ có thể ngồi dậy, mở mắt, khóc, nói chậm hoặc không hiểu những gì người khác đang nói. Tình trạng này có thể kéo dài từ vài phút đến vài giờ, thường gặp ở trẻ em và giảm dần khi lớn lên.

2. Mất ngủ giả REM

Giấc ngủ REM là giai đoạn tiếp theo sau non-REM và thường xuất hiện nhiều hơn vào nửa cuối đêm. Trong giai đoạn này, mắt chuyển động nhanh dưới mí mắt, nhịp tim, nhịp thở và huyết áp tăng lên. Đây cũng là thời điểm những giấc mơ sống động xuất hiện.

Một số dạng mất ngủ giả xảy ra trong giai đoạn REM gồm:

• Rối loạn ác mộng (Nightmare disorder): Người bệnh tỉnh giấc hoàn toàn sau những cơn ác mộng và thường trải qua cảm giác sợ hãi, lo âu hoặc kinh hoàng. Họ thường nhớ rất rõ nội dung của giấc mơ và khó quay trở lại giấc ngủ.
• Tê liệt khi ngủ tái diễn đơn độc (Recurrent isolated sleep paralysis): Người bệnh tạm thời không thể cử động cơ thể khi đang ngủ hoặc vừa thức dậy. Tình trạng này có thể kéo dài từ vài giây đến vài phút và gây cảm giác hoảng sợ, căng thẳng. Việc được người khác gọi hoặc chạm vào có thể giúp chấm dứt cơn tê liệt.
• Rối loạn hành vi giấc ngủ REM (REM Sleep Behavior Disorder – RSBD): Người mắc RSBD có thể nói chuyện, cười, la hét, chửi thề hoặc thực hiện các hành động mạnh như đấm, đá, kéo tóc trong lúc ngủ. Rối loạn này thường gặp ở người trưởng thành, đặc biệt là những người mắc bệnh Parkinson, sa sút trí tuệ thể Lewy hoặc teo đa hệ thống.

3. Các loại khác

Một số dạng mất ngủ giả không thuộc nhóm non-REM hoặc REM, bao gồm:

• Đái dầm khi ngủ (Sleep Enuresis – Bedwetting): Là tình trạng tiểu tiện không kiểm soát trong khi ngủ. Đái dầm liên quan đến Parasomnia thường xuất hiện sau 5 tuổi và xảy ra ít nhất 2 lần mỗi tuần trong thời gian liên tục 3 tháng.
• Rên rỉ khi ngủ (Sleep-Related Groaning/Catathrenia): Người bệnh phát ra tiếng rên, tiếng thở dài hoặc âm thanh khò khè kéo dài trong lúc ngủ.
• Hội chứng đầu nổ tung (Exploding Head Syndrome): Người bệnh có cảm giác nghe thấy tiếng nổ lớn hoặc âm thanh mạnh trong đầu khi chuẩn bị ngủ hoặc vừa thức giấc. Hiện tượng này đôi khi đi kèm cảm giác lóe sáng hoặc co giật cơ đột ngột.
• Ảo giác liên quan đến giấc ngủ (Sleep-Related Hallucinations): Người bệnh có thể nhìn thấy, nghe thấy hoặc cảm nhận những điều không có thật khi đang chìm vào giấc ngủ hoặc ngay sau khi thức dậy.
• Rối loạn ăn uống khi ngủ (Sleep-Related Eating Disorder): Người bệnh ăn uống trong khi ngủ, thậm chí có thể ăn thực phẩm sống, thực phẩm độc hại hoặc những món ăn mà bình thường họ không sử dụng khi tỉnh táo. Tình trạng này làm tăng nguy cơ nghẹt thở, ngộ độc hoặc chấn thương trong quá trình chế biến thức ăn.
• Sexsomnia: Đây là tình trạng người bệnh thực hiện các hành vi tình dục trong lúc ngủ như quan hệ tình dục, thủ dâm, đụng chạm người khác hoặc phát ra các âm thanh mang tính chất tình dục mà không hề nhận thức được.

Các yếu tố kích hoạt và nguy cơ

Một số yếu tố có thể làm khởi phát triệu chứng hoặc làm tăng nguy cơ mắc bệnh mất ngủ giả Parasomnias, bao gồm:

1. Yếu tố kích hoạt

Yếu tố kích hoạt là những tác nhân trực tiếp dẫn đến sự xuất hiện của các triệu chứng. Các yếu tố này có thể khác nhau giữa từng người bệnh, nhưng thường bao gồm:

• Sử dụng rượu bia, cà phê hoặc các chất kích thích trước giờ đi ngủ.
• Sốt cao.
• Tiếp xúc với tiếng ồn trong khi ngủ hoặc ngủ trong môi trường không thoải mái.
• Thiếu ngủ hoặc ngủ không đủ giấc.
• Căng thẳng, áp lực tâm lý hoặc lo âu kéo dài.

2. Yếu tố nguy cơ

Parasomnias có thể xảy ra ở mọi nhóm tuổi. Nguy cơ mắc bệnh cao hơn ở những người có người thân cùng huyết thống từng gặp các rối loạn cận giấc ngủ này.

Trẻ em và thanh thiếu niên từ 5 – 25 tuổi có nguy cơ mắc các dạng Parasomnias non-REM cao hơn. Ở nhóm đối tượng này, rối loạn thường liên quan đến các bệnh lý thần kinh hoặc tâm thần như động kinh, rối loạn tăng động giảm chú ý (ADHD). Trong khi đó, các dạng Parasomnias REM thường phổ biến ở người trưởng thành và có thể đi kèm với các bệnh lý thần kinh hoặc tình trạng thoái hóa não tiềm ẩn.

Bệnh mất ngủ giả Parasomnias có chữa được không?

Hiện nay chưa có một phương pháp duy nhất có thể điều trị khỏi hoàn toàn tất cả các dạng bệnh mất ngủ giả Parasomnias. Tuy nhiên, các triệu chứng của Parasomnias có thể được kiểm soát và cải thiện theo thời gian nếu người bệnh áp dụng những biện pháp phù hợp như:

• Sử dụng thuốc theo đúng chỉ định và hướng dẫn của bác sĩ.
• Tham gia liệu pháp hành vi nhận thức (CBT) dưới sự hỗ trợ của chuyên gia tâm lý.
• Thực hiện vệ sinh giấc ngủ đúng cách: Ngủ đủ từ 7 - 9 giờ mỗi đêm, hạn chế ánh sáng từ đèn và thiết bị điện tử, duy trì nhiệt độ phòng dễ chịu, giảm sử dụng caffeine và tránh vận động mạnh gần giờ đi ngủ,...
• Duy trì thời gian đi ngủ và thức dậy ổn định, kể cả vào cuối tuần hoặc ngày nghỉ.
• Hạn chế sử dụng rượu bia và không tự ý dùng thuốc khi chưa có chỉ định của bác sĩ.

Đối với trẻ em, bệnh mất ngủ giả Parasomnias thường không cần điều trị chuyên biệt vì nhiều trường hợp sẽ tự cải thiện khi trẻ lớn lên. Một số trẻ có thể thức giấc trong trạng thái lo lắng, sợ hãi hoặc bối rối, khi đó cha mẹ nên nhẹ nhàng trấn an và hỗ trợ tâm lý cho trẻ. Nếu tình trạng xảy ra thường xuyên và ảnh hưởng đến sinh hoạt hoặc học tập ban ngày, trẻ cần được đưa đến cơ sở y tế để thăm khám.

Thuốc điều trị hiếm khi được sử dụng cho trẻ nhỏ. Trong trường hợp cần thiết, bác sĩ thường chỉ định dùng thuốc ngắn hạn từ 3 – 6 tuần. Một số loại thuốc có thể được sử dụng gồm Benzodiazepine hoặc thuốc chống lo âu.

Có thể phòng ngừa bệnh mất ngủ giả không?

Bệnh mất ngủ giả không thể được ngăn ngừa hoàn toàn, đặc biệt trong các trường hợp liên quan đến bệnh lý thần kinh, rối loạn tâm thần hoặc yếu tố di truyền. Tuy vậy, việc duy trì thói quen vệ sinh giấc ngủ khoa học được xem là giải pháp hiệu quả giúp giảm nguy cơ xuất hiện Parasomnias.

Bên cạnh đó, người bệnh nên thăm khám bác sĩ để đánh giá các loại thuốc đang sử dụng, bởi một số thuốc có thể làm tăng nguy cơ rối loạn giấc ngủ. Nếu xác định thuốc là nguyên nhân gây bệnh, bác sĩ có thể cân nhắc điều chỉnh liều lượng hoặc thay thế bằng loại thuốc khác có ít tác dụng phụ hơn đối với giấc ngủ.

Có thể phòng ngừa bệnh mất ngủ giả không?

Bệnh mất ngủ giả Parasomnias có nguy hiểm không?

Bệnh mất ngủ giả (Parasomnias) có thể tiềm ẩn nhiều rủi ro, tùy thuộc vào mức độ nghiêm trọng và dạng rối loạn mà người bệnh đang gặp phải. Một số biến chứng thường gặp của bệnh mất ngủ giả gồm:

• Trầm cảm.
• Gây chấn thương cho người bệnh hoặc những người xung quanh.
• Suy giảm hiệu suất làm việc và học tập.
• Lo lắng trước khi ngủ.
• Căng thẳng kéo dài.

Tuy nhiên, trong phần lớn trường hợp, bệnh mất ngủ giả ít khi gây ra những ảnh hưởng nghiêm trọng đến sức khỏe tổng thể.

Chẩn đoán bệnh Parasomnias như thế nào?

Để chẩn đoán bệnh Parasomnias, bác sĩ sẽ thực hiện quá trình đánh giá toàn diện, bao gồm: khám lâm sàng tổng quát, khám thần kinh, khai thác tiền sử bệnh cá nhân và gia đình, đồng thời xem xét các yếu tố liên quan như thuốc đang sử dụng, thực phẩm bổ sung, rượu bia và các chất kích thích.

Bên cạnh đó, bác sĩ có thể thu thập thêm thông tin từ vợ/chồng hoặc người thân từng chứng kiến các hành vi bất thường trong lúc ngủ của người bệnh để có cơ sở đánh giá khách quan hơn.

Ngoài ra, người bệnh có thể được yêu cầu ghi nhật ký giấc ngủ trong tối thiểu 1 tuần. Nhật ký này sẽ ghi nhận thời gian đi ngủ, thời điểm thức dậy, tổng thời lượng ngủ và các biểu hiện bất thường xảy ra trong đêm. Đây là dữ liệu hữu ích giúp bác sĩ phân tích mô hình giấc ngủ một cách chi tiết.

Cuối cùng, bác sĩ có thể chỉ định một số kỹ thuật cận lâm sàng nhằm xác định nguyên nhân chính xác và loại trừ các bệnh lý có triệu chứng tương tự:

• Đa ký giấc ngủ (Polysomnography): Người bệnh được theo dõi qua đêm tại cơ sở y tế. Hệ thống thiết bị sẽ ghi nhận sóng não, nhịp tim, chuyển động mắt và nhịp thở, giúp bác sĩ đánh giá các giai đoạn ngủ và phát hiện những bất thường.
• Điện não đồ video (EEG) hoặc EEG giấc ngủ: Theo dõi hoạt động điện của não trong khi ngủ, hỗ trợ phát hiện các rối loạn thần kinh liên quan đến Parasomnias.
• Chẩn đoán hình ảnh (CT hoặc MRI): Giúp phát hiện tổn thương não, các bệnh lý thoái hóa thần kinh hoặc những nguyên nhân tiềm ẩn khác có liên quan đến bệnh mất ngủ giả Parasomnias.

Những điều người bệnh cần làm để tránh bị thương

Các dạng mất ngủ giả như mộng du hoặc rối loạn hành vi giấc ngủ REM có thể làm tăng nguy cơ chấn thương cho người bệnh. Để đảm bảo an toàn, bác sĩ thường khuyến cáo áp dụng một số biện pháp phòng ngừa sau:

• Nên ngủ ở tầng thấp hoặc tầng trệt của ngôi nhà.
• Hạn chế sử dụng giường tầng hoặc giường gác xép, ưu tiên đặt nệm gần mặt sàn.
• Không nên ngủ chung giường với người khác.
• Sắp xếp đồ đạc, đèn ngủ cách xa khu vực giường ngủ. Gia cố và che chắn những vị trí có nguy cơ gây tai nạn.
• Sử dụng cốc nhựa thay cho cốc thủy tinh nếu có thói quen uống nước trong phòng ngủ.
• Lắp đặt tay nắm cửa an toàn dành cho trẻ em.
• Cất giữ hoặc khóa kỹ các vật sắc nhọn và khu vực tiềm ẩn nguy hiểm trong nhà.
• Trang bị chuông báo động tại cửa ra vào hoặc cửa sổ để tăng mức độ an toàn.

Khi nào thì phải đi gặp bác sĩ?

Người mắc bệnh mất ngủ giả nên đến cơ sở y tế thăm khám khi xuất hiện các dấu hiệu sau:

• Thường xuyên thiếu ngủ hoặc gặp các rối loạn về giấc ngủ.
• Chất lượng giấc ngủ suy giảm kéo dài.
• Thức dậy với cảm giác lo lắng, hoang mang hoặc mất phương hướng.
• Có cảm giác không thể cử động cơ thể sau khi tỉnh giấc.
• Đã trưởng thành và kiểm soát được chức năng bàng quang nhưng vẫn thường xuyên gặp tình trạng đái dầm.

Bệnh mất ngủ giả Parasomnias có thể xuất hiện ở nhiều độ tuổi với các biểu hiện và mức độ khác nhau. Việc nhận biết sớm các dấu hiệu bất thường trong giấc ngủ, xác định nguyên nhân và áp dụng các biện pháp điều trị phù hợp sẽ giúp hạn chế biến chứng cũng như cải thiện chất lượng cuộc sống. Nếu các triệu chứng của bệnh mất ngủ giả Parasomnias xảy ra thường xuyên, gây ảnh hưởng đến sinh hoạt hoặc tiềm ẩn nguy cơ chấn thương, người bệnh nên thăm khám chuyên khoa để được chẩn đoán và can thiệp kịp thời. Theo dõi Noguchi Việt Nam để xem thêm nhiều bài viết hay về sức khỏe!

Lưu ý: Các thông tin và sản phẩm được đề cập trong bài viết chỉ nhằm mục đích tham khảo. Để đảm bảo an toàn khi sử dụng, bạn nên hỏi ý kiến Bác sĩ, Dược sĩ hoặc chuyên gia y tế trước khi áp dụng.