Hiện tượng ngủ không dậy được: Nguyên nhân và cách khắc phục

Ngủ không dậy được là hiện tượng khiến nhiều người hoang mang khi tỉnh táo nhưng không thể cử động hay lên tiếng trong vài giây đến vài phút. Tình trạng này có thể xảy ra lúc vừa ngủ hoặc khi mới thức dậy, thường liên quan đến rối loạn giấc ngủ, căng thẳng và thiếu ngủ kéo dài. Việc hiểu rõ ngủ không dậy được là gì, nguyên nhân và mức độ nguy hiểm sẽ giúp bạn chủ động phòng tránh và bảo vệ sức khỏe giấc ngủ hiệu quả.

Hiện tượng ngủ không dậy được

Hiện tượng ngủ không dậy được là gì?

Hiện tượng ngủ không dậy được là trạng thái con người vẫn còn ý thức nhưng cơ thể tạm thời không thể cử động. Tình trạng này thường xảy ra khi bạn đang chìm vào giấc ngủ hoặc ngay thời điểm vừa tỉnh dậy, thuộc giai đoạn chuyển tiếp giữa thức và ngủ.

Trong giai đoạn chuyển đổi này, người gặp phải có thể trải qua:

• Cơ thể không thể cử động, di chuyển hay phát ra âm thanh trong vài giây đến vài phút dù vẫn tỉnh táo và nhận thức rõ.
• Cảm giác lo sợ, hoảng hốt.
• Một số trường hợp xuất hiện cảm giác bị đè nặng, khó thở.
• Có người còn cảm thấy như có sự hiện diện của người lạ trong phòng.

Hiện tượng ngủ không dậy được đôi khi đi kèm các rối loạn giấc ngủ khác, điển hình như chứng ngủ rũ (narcolepsy) – một dạng rối loạn giấc ngủ mạn tính khiến người bệnh buồn ngủ dữ dội vào ban ngày do não bộ gặp vấn đề trong việc điều hòa chu kỳ ngủ – thức.

Nguyên nhân dẫn đến hiện tượng ngủ không dậy được hiện vẫn chưa được xác định rõ ràng, tuy nhiên được cho là có liên quan đến:

• Mất ngủ kéo dài.
• Thói quen ngủ không đều, giấc ngủ bị gián đoạn, chẳng hạn do làm việc theo ca hoặc mắc chứng ngủ rũ,…
• Rối loạn lo âu lan tỏa.
• Tiền sử gia đình có người từng gặp hiện tượng ngủ không dậy được.

Ngủ không dậy được có nguy hiểm không?

Hiện tượng ngủ không dậy được có thể gặp ở mọi độ tuổi, song dấu hiệu thường xuất hiện nhiều ở trẻ em, thanh thiếu niên và người trẻ (từ 7–25 tuổi), đặc biệt phổ biến hơn trong nhóm tuổi 20–30.

Về bản chất, ngủ không dậy được là hiện tượng sinh lý khá phổ biến và không xảy ra thường xuyên đến mức gây hại trực tiếp cho sức khỏe. Tuy vậy, khoảng 10% trường hợp có thể tái diễn nhiều lần, khiến người gặp phải hình thành tâm lý sợ ngủ, lo âu khi đi ngủ, từ đó rút ngắn thời gian nghỉ ngơi hoặc khó vào giấc hơn. Tình trạng thiếu ngủ kéo dài có thể dẫn đến buồn ngủ ban ngày quá mức và kéo theo nhiều hệ lụy tiêu cực cho sức khỏe tổng thể.

Hiện tượng ngủ không dậy được xảy ra khi nào?

Giấc ngủ của con người thường trải qua nhiều giai đoạn khác nhau, bao gồm:

• Giai đoạn ru ngủ: Kéo dài khoảng 5 – 10 phút, đây là lúc cơ thể bắt đầu thả lỏng và chuẩn bị bước vào giấc ngủ.
• Giai đoạn ngủ nông: Diễn ra trong khoảng 10 – 25 phút tiếp theo. Giai đoạn này chiếm khoảng 50% tổng thời lượng giấc ngủ, thân nhiệt cơ thể dần hạ xuống khoảng 37 độ C.
• Giai đoạn ngủ sâu và rất sâu: Chiếm khoảng 20 – 30% tổng thời gian ngủ. Đây là giai đoạn quan trọng nhất, khi cơ thể và não bộ được phục hồi và tái tạo năng lượng.
• Giấc ngủ REM (Rapid Eye Movement – giấc ngủ chuyển động mắt nhanh): Đây là giai đoạn ngủ mơ, còn gọi là giấc ngủ động. REM chiếm khoảng 20% thời gian ngủ ở người trưởng thành và có thể lên đến 50% ở trẻ em.

Trong đó, các giai đoạn ngủ nông, ngủ sâu và ngủ rất sâu được xếp vào nhóm giấc ngủ NREM (Non Rapid Eye Movement – giấc ngủ không chuyển động mắt nhanh). Sau khi hoàn tất giai đoạn ngủ sâu, cơ thể sẽ quay lại ngủ nông rồi dần chuyển sang giấc ngủ REM.

Hiện tượng ngủ không dậy được thường xuất hiện ở một trong hai thời điểm sau:

Thời điểm thứ nhất là khi cơ thể đang chuyển từ trạng thái tỉnh táo sang trạng thái ngủ

Khi đó, cơ thể bắt đầu chìm vào giấc ngủ, các cơ dần thư giãn, khả năng nhận biết xung quanh giảm xuống nên bạn khó nhận ra sự thay đổi của trạng thái cơ thể. Tuy nhiên, nếu ý thức vẫn còn tỉnh trong giai đoạn này, bạn sẽ nhận thấy mình không thể cử động hay nói chuyện theo ý muốn.

Thời điểm thứ hai là khi cơ thể đang chuyển từ trạng thái ngủ sang trạng thái thức tỉnh

Đây là thời điểm bạn chuẩn bị thức dậy. Mắt chuyển động nhanh, các giấc mơ bắt đầu xuất hiện, trong khi phần lớn cơ thể vẫn ở trạng thái thư giãn và các cơ chưa hoạt động trở lại. Nếu ý thức tỉnh trước khi chu kỳ REM kết thúc, bạn sẽ cảm nhận rõ ràng việc cơ thể không thể cử động hoặc phát ra âm thanh.

Ngủ không dậy được là hiện tượng sinh lý khá phổ biến

Câu hỏi thường gặp

1. Ngủ không dậy được có phải là bệnh lý nguy hiểm không?

Ngủ không dậy được thường là hiện tượng sinh lý lành tính, không phải bệnh nguy hiểm. Tuy nhiên, nếu xảy ra thường xuyên và kéo dài, tình trạng này có thể ảnh hưởng đến tâm lý và chất lượng giấc ngủ, cần được theo dõi.

2. Ngủ không dậy được xảy ra do đâu?

Hiện tượng này có thể liên quan đến thiếu ngủ, căng thẳng, rối loạn lo âu, thói quen ngủ không đều giờ hoặc các rối loạn giấc ngủ như ngủ rũ.

3. Làm thế nào để hạn chế tình trạng ngủ không dậy được?

Duy trì giờ ngủ – thức cố định, ngủ đủ giấc, hạn chế dùng thiết bị điện tử trước khi ngủ, giảm stress và tránh nằm ngửa khi ngủ có thể giúp giảm nguy cơ gặp hiện tượng này.

>>> Xem thêm: Giấc ngủ trắng là gì? Nguyên nhân và cách phòng tránh

Nhìn chung, ngủ không dậy được là hiện tượng khá phổ biến và đa phần không gây nguy hiểm nếu chỉ xảy ra thoáng qua. Tuy nhiên, khi tình trạng này lặp lại thường xuyên, kèm theo lo âu, mất ngủ hoặc mệt mỏi kéo dài, người bệnh cần chú ý điều chỉnh thói quen sinh hoạt và thăm khám chuyên khoa khi cần thiết. Chủ động chăm sóc giấc ngủ, ngủ đủ giờ và giảm căng thẳng chính là chìa khóa giúp hạn chế hiện tượng ngủ không dậy được và nâng cao chất lượng cuộc sống. Theo dõi Noguchi Việt Nam để xem thêm nhiều bài viết hay!

Lưu ý: Các thông tin và sản phẩm được đề cập trong bài viết chỉ nhằm mục đích tham khảo. Để đảm bảo an toàn khi sử dụng, bạn nên hỏi ý kiến Bác sĩ, Dược sĩ hoặc chuyên gia y tế trước khi áp dụng.