Ngủ không sâu giấc là tình trạng rối loạn giấc ngủ phổ biến hiện nay, khiến người bệnh dễ tỉnh giấc giữa đêm, ngủ chập chờn và luôn mệt mỏi khi thức dậy. Nếu kéo dài, ngủ không sâu giấc không chỉ ảnh hưởng đến tinh thần mà còn làm suy giảm sức khỏe, trí nhớ và chất lượng cuộc sống.
Ngủ không sâu giấc
Ngủ sâu giấc là gì?
Ngủ sâu giấc hay còn gọi là giấc ngủ sâu là giai đoạn thứ ba trong chu kỳ giấc ngủ Non-REM (giấc ngủ không có chuyển động mắt nhanh). Ở giai đoạn này, hoạt động điện não đặc trưng bởi các sóng dài, chậm, được gọi là sóng delta. Tần số sóng delta thường dao động trong khoảng 0,5 – 2 Hz và cần xuất hiện ít nhất 6 giây trong mỗi 30 giây mới được xác định là ngủ sâu. Khi con người bước vào giấc ngủ sâu, nhịp tim và nhịp thở đều giảm xuống. Vậy ngủ không sâu giấc là bệnh gì và nguyên nhân khiến ngủ không sâu giấc xuất phát từ đâu?
Ngủ không sâu giấc là bệnh gì?
Ngủ không sâu giấc là tình trạng cơ thể khó hoặc không thể đạt đến giấc ngủ sâu. Khi đó, người bệnh vẫn ngủ nhưng giấc ngủ chập chờn, dễ tỉnh, kèm theo cảm giác uể oải, mệt mỏi, không tỉnh táo sau khi thức dậy. Người bị ngủ không sâu giấc thường rơi vào trạng thái mơ màng, hay giật mình giữa đêm và thức giấc nhiều lần.
Triệu chứng giấc ngủ không sâu
Người bị ngủ không sâu giấc thường dễ nhận ra qua các dấu hiệu điển hình như hay tỉnh giấc một hoặc nhiều lần trong đêm và rất khó để quay lại giấc ngủ. Tình trạng này cũng có thể xảy ra vào ban ngày, đặc biệt ở những người phải ngủ ngày do làm việc ca đêm.
Thời gian ngủ không sâu giấc ở mỗi người không giống nhau. Có người chỉ tỉnh dậy vài phút rồi ngủ lại ngay, nhưng cũng có trường hợp mất khá nhiều thời gian mới có thể tiếp tục ngủ. Các triệu chứng ngủ mơ màng không sâu giấc còn bao gồm giấc ngủ chập chờn, mơ nhiều, trạng thái nửa tỉnh nửa mê.
Nhiều người mắc hội chứng ngưng thở khi ngủ thường khó nhận biết mình ngủ không sâu giấc. Nguyên nhân là do các cơn thở hụt hơi lặp đi lặp lại làm gián đoạn giấc ngủ ban đêm, trong khi những kích thích hô hấp này thường diễn ra rất ngắn và nhẹ nên khó phát hiện. Người bệnh đôi khi chỉ nhận ra ngủ không sâu giấc khi cảm thấy buồn ngủ nhiều hơn vào ban ngày.
Triệu chứng giấc ngủ không sâu
Nguyên nhân ngủ không sâu giấc
Một số nguyên nhân hoặc yếu tố nguy cơ phổ biến khiến nhiều người ban đêm ngủ không sâu giấc gồm:
1. Sử dụng nhiều caffeine
Cơ thể cần khoảng 45 phút đến 1 giờ để hấp thu caffeine, sau đó chất này có thể tồn tại trong cơ thể nhiều giờ liền, khiến hệ thần kinh rơi vào trạng thái hưng phấn. Đây là nguyên nhân ngủ không sâu giấc thường gặp ở những người dùng caffeine vào buổi tối.
2. Dung nạp quá nhiều protein
Việc ăn khẩu phần giàu protein vào buổi tối buộc hệ tiêu hóa phải hoạt động nhiều hơn ngay cả khi ngủ, từ đó có thể gây ra tình trạng ngủ không sâu giấc.
3. Tập thể dục sát giờ đi ngủ
Tập luyện thể chất rất tốt cho sức khỏe, tuy nhiên nếu tập quá gần giờ ngủ sẽ ảnh hưởng tiêu cực đến giấc ngủ. Khi vận động, nhịp tim tăng và cơ thể bị kích thích, khiến bạn khó thư giãn và ngủ không sâu.
4. Không gian ngủ có nhiều ánh sáng
Nhiều nghiên cứu cho thấy ánh sáng khiến não bộ tỉnh táo hơn. Do đó, phòng ngủ ban đêm quá sáng sẽ kích thích não hoạt động, dẫn đến giấc ngủ chập chờn, mê man, không sâu giấc.
5. Mắc chứng mất ngủ
Mất ngủ là tình trạng khó ngủ hoặc không thể ngủ. Nếu kéo dài, mất ngủ có thể trở thành mạn tính và gây nhiều hệ lụy. Khi mất ngủ là bệnh lý, nguy cơ trầm cảm, suy nhược cơ thể và suy giảm chức năng sinh lý sẽ tăng cao. Người ngủ không sâu giấc do mất ngủ nên sớm thăm khám bác sĩ để được điều trị kịp thời.
6. Chứng ngưng thở khi ngủ
Ngưng thở khi ngủ thuộc nhóm rối loạn giấc ngủ, đặc trưng bởi hiện tượng hơi thở chậm lại hoặc ngừng bất thường trong lúc ngủ, khiến giấc ngủ bị gián đoạn. Tình trạng này có thể do tắc nghẽn đường thở, rối loạn tín hiệu não hoặc kết hợp cả hai. Các triệu chứng thường gặp gồm ngáy to, nghẹt thở khi ngủ, đau đầu buổi sáng, buồn ngủ ban ngày… Nếu không điều trị sớm, nguy cơ tim mạch, đột quỵ, suy thận có thể gia tăng.
7. Stress, căng thẳng
Căng thẳng, lo âu kéo dài làm rối loạn nhịp sinh học, dẫn đến rối loạn giấc ngủ. Thậm chí, stress nặng còn khiến nhiều người thức trắng đêm. Nghiên cứu cho thấy khoảng 90% người thường xuyên lo lắng gặp tình trạng khó ngủ, ngủ không sâu giấc hoặc mất ngủ ban đêm.
8. Bệnh trầm cảm
Trầm cảm là rối loạn tâm thần gây cảm giác buồn chán, suy giảm năng lượng, thay đổi giấc ngủ và ngủ không sâu. Bệnh ảnh hưởng lớn đến sinh hoạt, học tập, làm việc và có thể dẫn đến ý định tự tử nếu diễn tiến nặng. Việc xác định nguyên nhân và điều trị trầm cảm thường cần nhiều thời gian.
9. Thiểu năng tuần hoàn não
Thiểu năng tuần hoàn não làm giảm lượng máu, oxy và dưỡng chất cung cấp cho não, khiến tế bào thần kinh thiếu năng lượng hoạt động. Điều này ảnh hưởng đến chức năng não bộ và gây ra tình trạng ngủ mơ màng, không sâu giấc.
10. Rối loạn tiền đình
Ngủ không sâu giấc, mất ngủ kéo dài kèm mệt mỏi có thể là dấu hiệu của rối loạn tiền đình. Ở giai đoạn đầu, người bệnh còn có thể gặp các triệu chứng như chóng mặt khi thức dậy, khó ngồi dậy, cảm giác lao đao khi trở mình.
11. Bệnh cường giáp
Cường giáp làm rối loạn chuyển hóa và kích thích hệ thần kinh, gây đổ mồ hôi ban đêm, run tay, tim đập nhanh, lo lắng… Những biểu hiện này ảnh hưởng rõ rệt đến giấc ngủ, khiến người bệnh khó ngủ, mất ngủ hoặc ngủ không sâu giấc.
12. Rối loạn cơ xương khớp
Những người mắc đau cơ xơ hóa, viêm khớp dạng thấp thường bị mất ngủ về sáng, ngủ chập chờn không sâu giấc. Ngoài ra, họ còn dễ gặp chứng ngưng thở khi ngủ, hội chứng chân không yên. Giấc ngủ kém chất lượng làm tăng hormone căng thẳng, khiến tình trạng đau khớp trở nên nghiêm trọng hơn.
Nguyên nhân dẫn đến ngủ không sâu giấc
Tác hại của tình trạng ngủ không sâu giấc
Ngủ không sâu giấc có thể gây mệt mỏi kéo dài và tạo ra nhiều ảnh hưởng tiêu cực đến cơ thể. Giấc ngủ sâu đóng vai trò quan trọng trong quá trình hình thành trí nhớ, vì vậy sau thời gian dài ngủ không sâu giấc hoặc ngủ không đủ, bạn dễ rơi vào trạng thái uể oải, giảm sự tỉnh táo và khó khăn trong việc ghi nhớ thông tin.
Xét về mặt thể chất, ngủ không sâu giấc làm suy giảm hệ miễn dịch, khiến cơ thể dễ bị nhiễm trùng. Chất lượng giấc ngủ kém còn có thể thúc đẩy tiến triển của các bệnh lý thần kinh như Alzheimer, Parkinson… Bên cạnh đó, tình trạng ngủ không sâu giấc và thiếu ngủ còn liên quan đến sự rối loạn hormone, làm tăng cảm giác thèm ăn các thực phẩm giàu calo, góp phần gây kháng insulin và làm gia tăng nguy cơ mắc bệnh tim mạch, đái tháo đường type 2…
Cách chẩn đoán bệnh ngủ không sâu giấc
Việc chẩn đoán tình trạng ngủ không sâu giấc nói riêng cũng như các rối loạn giấc ngủ nói chung có thể bao gồm nhiều phương pháp, xét nghiệm khác nhau như: điện não đồ (EEG), đo đa ký giấc ngủ, đánh giá giấc ngủ, kiểm tra duy trì sự tỉnh táo, test độ trễ giấc ngủ nhiều lần (MSLT), chụp CT, chụp MRI não trong những trường hợp cần thiết…
Khi xuất hiện tình trạng ngủ không sâu giấc, người bệnh nên sớm đến chuyên khoa Thần kinh tại các bệnh viện uy tín để được thăm khám và xác định chính xác nguyên nhân, từ đó xây dựng hướng điều trị phù hợp.
Cách điều trị tình trạng đêm ngủ không sâu giấc
Tùy thuộc vào nguyên nhân gây ngủ không sâu giấc, bác sĩ sẽ chỉ định phương pháp điều trị phù hợp nhằm mang lại hiệu quả tối ưu. Người bệnh có thể được cân nhắc sử dụng một số loại thuốc hoặc áp dụng các kỹ thuật như kích thích từ trường xuyên sọ… Việc tuân thủ đúng phác đồ điều trị của bác sĩ là yếu tố quan trọng giúp cải thiện chất lượng giấc ngủ.
Cách phòng ngừa giấc ngủ không sâu giấc hay tỉnh
Để hạn chế nguy cơ gặp tình trạng ngủ không sâu giấc, bạn có thể áp dụng một số biện pháp sau:
- Duy trì thói quen tập luyện thể dục, vận động thường xuyên giúp cải thiện giấc ngủ sâu, tuy nhiên không nên tập quá sát giờ đi ngủ.
- Xông hơi hoặc tắm nước ấm trước khi ngủ giúp cơ thể thư giãn, hỗ trợ dễ đi vào giấc ngủ sâu hơn.
- Hình thành thói quen thư giãn buổi tối như thiền, hít thở sâu, massage, ngâm chân nước ấm; hạn chế sử dụng thiết bị điện tử trước khi ngủ và duy trì giờ ngủ – thức cố định mỗi ngày.
- Hạn chế rượu bia, cà phê, trà đậm, đặc biệt trước giờ ngủ; tránh ăn khuya hoặc uống quá nhiều nước vào buổi tối.
- Bổ sung các khoáng chất như canxi, magie giúp cải thiện chất lượng giấc ngủ thông qua chế độ ăn hoặc viên uống bổ sung theo chỉ dẫn của bác sĩ.
- Tạo không gian ngủ yên tĩnh, thoáng mát, ánh sáng và nhiệt độ phù hợp; thay đổi gối nằm nếu gây khó chịu. Có thể sử dụng tinh dầu thư giãn như hoa cam, bạc hà, oải hương để nâng cao chất lượng giấc ngủ.
- Không nên ngủ trưa quá lâu hoặc nằm trên giường nhiều vào ban ngày nhằm tránh làm giảm nhu cầu ngủ vào ban đêm.
- Chủ động kiểm soát tốt các bệnh lý nền có thể ảnh hưởng đến chất lượng giấc ngủ.
Cách phòng ngừa giấc ngủ không sâu
Câu hỏi thường gặp
Ngủ không sâu giấc có nguy hiểm không?
Ngủ không sâu giấc kéo dài có thể gây mệt mỏi, suy giảm trí nhớ, giảm khả năng tập trung và làm suy yếu hệ miễn dịch. Về lâu dài, tình trạng này còn làm tăng nguy cơ mắc các bệnh tim mạch, rối loạn chuyển hóa và bệnh thần kinh.
Ngủ không sâu giấc có phải là bệnh lý không?
Ngủ không sâu giấc có thể chỉ là rối loạn tạm thời do căng thẳng, sinh hoạt chưa hợp lý. Tuy nhiên, nếu tình trạng kéo dài, tái diễn thường xuyên và ảnh hưởng đến sức khỏe, đây có thể là dấu hiệu của các bệnh lý như mất ngủ mạn tính, ngưng thở khi ngủ, trầm cảm hoặc rối loạn thần kinh.
Khi nào cần đi khám bác sĩ vì ngủ không sâu giấc?
Bạn nên đi khám khi ngủ không sâu giấc kéo dài trên 2–3 tuần, kèm theo các triệu chứng như mệt mỏi ban ngày, đau đầu, giảm trí nhớ, lo âu hoặc buồn ngủ nhiều. Việc thăm khám sớm giúp xác định đúng nguyên nhân và điều trị hiệu quả.
>>> Xem thêm: Rối loạn giấc ngủ ở người cao tuổi: Nguyên nhân và phòng ngừa
Ngủ không sâu giấc tuy không phải bệnh lý nguy hiểm nhưng nếu chủ quan có thể dẫn đến nhiều hệ lụy cho sức khỏe thể chất và tinh thần. Việc hiểu rõ nguyên nhân, dấu hiệu và áp dụng giải pháp cải thiện phù hợp sẽ giúp nâng cao chất lượng giấc ngủ, mang lại sự tỉnh táo và năng lượng cho mỗi ngày. Theo dõi Noguchi Việt Nam để xem thêm nhiều bài viết hay!
Sản phẩm bạn có thể quan tâm:
Lưu ý: Các thông tin và sản phẩm được đề cập trong bài viết chỉ nhằm mục đích tham khảo. Để đảm bảo an toàn khi sử dụng, bạn nên hỏi ý kiến Bác sĩ, Dược sĩ hoặc chuyên gia y tế trước khi áp dụng.
