Bệnh Alzheimer là một trong những nguyên nhân hàng đầu gây sa sút trí tuệ ở người cao tuổi, ảnh hưởng nghiêm trọng đến trí nhớ và khả năng nhận thức. Để hiểu rõ hơn về cách phòng ngừa và điều trị, việc tìm hiểu nguồn gốc bệnh Alzheimer đóng vai trò hết sức quan trọng. Những yếu tố về di truyền, tuổi tác và lối sống được xem là nền tảng tạo nên căn bệnh này.
Nguồn gốc bệnh Alzheimer
Nguồn gốc bệnh Alzheimer
Bệnh Alzheimer được đặt tên theo Tiến sĩ Alois Alzheimer. Vào năm 1906, ông đã quan sát thấy những biến đổi bất thường trong não của một bệnh nhân nữ mắc chứng rối loạn tâm thần và đã qua đời. Người phụ nữ này có các triệu chứng như suy giảm trí nhớ, khó khăn trong ngôn ngữ và hành vi bất thường. Sau khi khám nghiệm não, bác sĩ phát hiện các mảng bất thường (sau này gọi là amyloid) và những sợi rối (neurofibrillary tangles).
Việc xuất hiện các mảng amyloid và sợi rối trong não hiện được xem là đặc điểm nổi bật và là nguồn gốc chính của bệnh Alzheimer. Ngoài ra, sự đứt gãy kết nối giữa các tế bào thần kinh – vốn có vai trò truyền tín hiệu giữa các vùng não và từ não đến cơ thể – cũng góp phần dẫn đến bệnh.
Tiếp nối phát hiện của bác sĩ Alzheimer, các nghiên cứu sau này cho thấy sự thay đổi trong não đã bắt đầu từ nhiều năm trước khi triệu chứng suy giảm trí nhớ hay nhận thức xuất hiện.
Thực tế, trong giai đoạn tiền lâm sàng, người bệnh hầu như không có biểu hiện rõ rệt, nhưng quá trình hình thành mảng amyloid và sợi rối vẫn âm thầm diễn ra. Khi các nơron khỏe mạnh ngừng hoạt động, mất liên kết và chết dần, nhiều biến đổi phức tạp khác trong não cũng xảy ra, tạo thành nguồn gốc bệnh Alzheimer.
Ban đầu, tổn thương thường xuất hiện ở vùng hồi hải mã và vỏ não – nơi quan trọng cho việc lưu giữ trí nhớ. Khi nhiều nơron chết đi, não dần teo nhỏ. Ở giai đoạn cuối, tổn thương lan rộng khiến mô não co lại đáng kể.
Bệnh Alzheimer đặt tên theo Tiến sĩ Alois Alzheimer
Bệnh Alzheimer là gì?
Alzheimer là một bệnh thoái hóa thần kinh không thể phục hồi, dần dần làm suy giảm trí nhớ, khả năng giao tiếp ngôn ngữ và tư duy logic, khiến bệnh nhân cuối cùng mất khả năng thực hiện ngay cả những sinh hoạt cơ bản. Căn bệnh này tiến triển từ từ, khởi đầu bằng những cơn quên nhẹ. Khi bước sang giai đoạn nặng, não bộ người bệnh bị tổn thương nghiêm trọng. Đây được xem là một trong những nguyên nhân gây tử vong phổ biến ở người lớn tuổi.
Trung bình, bệnh nhân Alzheimer chỉ có thể sống thêm từ 8 – 10 năm sau khi phát hiện bệnh, mặc dù một số trường hợp có thể kéo dài hơn nhờ được chẩn đoán sớm và điều trị hỗ trợ phù hợp. Tốc độ tiến triển của bệnh nhanh hay chậm còn phụ thuộc từng cá nhân. Dù nguồn gốc chính xác của Alzheimer chưa được xác định và không hẳn do di truyền, nhưng nguy cơ mắc bệnh lại cao hơn ở những gia đình có người từng mắc. Sau 65 tuổi, rủi ro này tăng gấp đôi sau mỗi 5 năm.
Alzheimer là một bệnh thoái hóa thần kinh không thể phục hồi
Các mốc lịch sử quan trọng trong việc phát hiện bệnh Alzheimer
Bệnh Alzheimer lần đầu được mô tả
Vào năm 1906, Tiến sĩ Alois Alzheimer đã ghi nhận những biểu hiện bất thường ở một bệnh nhân có rối loạn trí nhớ và hành vi. Đến năm 1910, đồng nghiệp của ông – bác sĩ tâm thần Emil Kraepelin – đã chính thức đặt tên căn bệnh này là “Alzheimer” trong một tài liệu y học.
Sự ra đời của NIA
Năm 1974, Quốc hội Hoa Kỳ thành lập Viện Nghiên cứu Lão hóa (National Institute on Aging - NIA), trực thuộc Viện Y tế Quốc gia (NIH).
NIA có nhiệm vụ nghiên cứu về quá trình lão hóa, cải thiện chất lượng sống cho người cao tuổi và là đơn vị chính của chính phủ trong việc tài trợ nghiên cứu liên quan đến nguồn gốc bệnh Alzheimer.
Nhận thức cộng đồng về Alzheimer
Năm 1976, Tiến sĩ Robert Katzman – một chuyên gia thần kinh học – đã công bố trên tạp chí khoa học rằng Alzheimer là dạng sa sút trí tuệ phổ biến nhất, đồng thời là thách thức lớn cho y tế cộng đồng.
Sự kiện này đã mở đường cho các dự án nghiên cứu não bộ do NIA khởi xướng và nâng cao nhận thức của xã hội về căn bệnh.
Thành lập Hiệp hội Alzheimer
Năm 1980, Jerome Stone cùng nhiều thành viên trong các nhóm hỗ trợ gia đình bệnh nhân đã sáng lập Hiệp hội Alzheimer với sự đồng hành của NIA.
Stone giữ vai trò Chủ tịch đầu tiên, đặt ra hai mục tiêu chính:
- Hỗ trợ các gia đình có người mắc Alzheimer.
- Đẩy mạnh các nghiên cứu chuyên sâu về căn bệnh này.
Khám phá cơ chế tổn thương não
Các nghiên cứu chỉ ra rằng tổn thương não của bệnh nhân Alzheimer bắt nguồn từ sự tích tụ hai loại protein: beta-amyloid và neurofibrillary.
Beta-amyloid được xác định năm 1984, còn neurofibrillary được phát hiện hai năm sau. Cả hai được xem là yếu tố gây thoái hóa và chết dần các tế bào thần kinh.
Thử nghiệm thuốc điều trị đầu tiên
Năm 1978, NIA và Hiệp hội Alzheimer hợp tác cùng hãng dược Warner-Lambert (sau này là Pfizer) tiến hành thử nghiệm thuốc đầu tiên nhằm điều trị triệu chứng Alzheimer.
Đến năm 1993, FDA phê duyệt tacrine làm thuốc điều trị chính thức. Trong thập niên sau đó, thêm 4 loại thuốc khác cũng được đưa vào sử dụng.
Tổng thống Reagan được chẩn đoán
Ngày 5/11/1994, cựu Tổng thống Mỹ Ronald Reagan thông báo ông mắc bệnh Alzheimer ở tuổi 83.
Thông tin này thu hút sự quan tâm toàn cầu về bệnh, giúp nâng cao nhận thức cộng đồng. Ông qua đời năm 2004 do viêm phổi và biến chứng Alzheimer. Từ đó, giới khoa học cũng tập trung nghiên cứu sự khác biệt giữa mất trí do tuổi tác và Alzheimer.
Nghiên cứu vai trò của di truyền
Năm 2003, Hiệp hội Alzheimer phối hợp cùng NIA triển khai nghiên cứu mối liên quan giữa yếu tố di truyền và nguy cơ mắc bệnh. Công trình này được chính phủ Mỹ tài trợ và hỗ trợ dài hạn.
Ký kết Đạo luật NAPA
Năm 2011, Tổng thống Obama phê duyệt Đạo luật National Alzheimer’s Project Act (NAPA). Đây là chiến lược cấp quốc gia đầu tiên về nghiên cứu và chăm sóc bệnh nhân Alzheimer.
Một năm sau, Kế hoạch Quốc gia về Alzheimer được công bố, hướng tới mục tiêu tìm ra giải pháp phòng ngừa căn bệnh này trước năm 2025.
Các mốc lịch sử trong việc phát hiện bệnh Alzheimer
Nhận biết các dấu hiệu và triệu chứng sớm của bệnh Alzheimer
Những biến đổi bất thường trong não bộ của người mắc Alzheimer dẫn đến hàng loạt rối loạn nghiêm trọng về thần kinh. Rối loạn trí nhớ được xem là một trong những biểu hiện khởi phát đầu tiên của suy giảm nhận thức liên quan đến bệnh. Một số bệnh nhân bắt đầu xuất hiện tình trạng lú lẫn, hay còn gọi là suy giảm nhận thức nhẹ (MCI). Ở giai đoạn này, người bệnh cảm thấy trí nhớ và sự tập trung kém hơn so với trước, nhưng các biểu hiện chưa ảnh hưởng nhiều đến sinh hoạt hàng ngày. Tuy vậy, những người lớn tuổi mắc MCI thường có nguy cơ tiến triển thành Alzheimer cao hơn.
Các triệu chứng sớm của bệnh Alzheimer có thể thay đổi tùy từng cá nhân. Với nhiều trường hợp, sự suy giảm nhận thức không nhất thiết liên quan trực tiếp đến trí nhớ mà còn biểu hiện qua khó khăn trong việc diễn đạt ngôn ngữ, rối loạn khả năng nhìn – nhận diện không gian, hoặc hạn chế trong tư duy logic và khả năng phán đoán. Hiện nay, các nhà khoa học đang tập trung nghiên cứu dấu ấn sinh học (biomarker) – bao gồm hình ảnh não bộ, dịch não tủy và xét nghiệm máu – nhằm phát hiện sớm các thay đổi đặc trưng của Alzheimer ở những người đã có MCI cũng như những cá nhân khỏe mạnh nhưng thuộc nhóm nguy cơ cao.
Câu hỏi thường gặp
Nguồn gốc bệnh Alzheimer bắt đầu từ đâu?
Bệnh Alzheimer được đặt theo tên bác sĩ Alois Alzheimer, người đầu tiên phát hiện các mảng amyloid và sợi rối trong não bệnh nhân vào năm 1906.
Nguyên nhân nào được xem là nguồn gốc bệnh Alzheimer?
Nguồn gốc chính liên quan đến sự hình thành mảng amyloid, sợi rối protein tau và sự mất kết nối của các tế bào thần kinh trong não.
Tại sao nghiên cứu về nguồn gốc bệnh Alzheimer lại quan trọng?
Việc hiểu rõ nguồn gốc bệnh giúp bác sĩ phát triển phương pháp chẩn đoán sớm, cải thiện điều trị và đưa ra chiến lược phòng ngừa hiệu quả hơn.
>>> Xem thêm: Bệnh Alzheimer được chẩn đoán thế nào?
Việc nắm rõ nguồn gốc bệnh Alzheimer không chỉ giúp mỗi người nâng cao ý thức chăm sóc sức khỏe não bộ mà còn hỗ trợ bác sĩ trong quá trình chẩn đoán và điều trị. Dù chưa có phương pháp chữa khỏi hoàn toàn, nhưng việc hiểu nguyên nhân hình thành bệnh sẽ mở ra hướng đi đúng đắn trong việc phòng ngừa và làm chậm tiến triển của Alzheimer. Theo dõi Noguchi Việt Nam để xem thêm nhiều bài viết tương tự!
Sản phẩm bạn có thể quan tâm:
Lưu ý: Các thông tin và sản phẩm được đề cập trong bài viết chỉ nhằm mục đích tham khảo. Để đảm bảo an toàn khi sử dụng, bạn nên hỏi ý kiến Bác sĩ, Dược sĩ hoặc chuyên gia y tế trước khi áp dụng.
