Rối loạn giấc ngủ ở người cao tuổi: Triệu chứng, nguyên nhân, phòng ngừa

Rối loạn giấc ngủ ở người cao tuổi là một trong những vấn đề sức khỏe phổ biến nhưng thường bị xem nhẹ. Tình trạng này không chỉ biểu hiện qua mất ngủ, khó ngủ, ngủ không sâu giấc mà còn ảnh hưởng trực tiếp đến thể chất, tinh thần và làm nặng thêm các bệnh lý mạn tính sẵn có. Khi quá trình lão hóa tác động đến nhịp sinh học, hormone và chức năng thần kinh, giấc ngủ của người già dễ bị rối loạn hơn so với người trẻ. Việc nhận biết sớm nguyên nhân, triệu chứng và có hướng can thiệp phù hợp đóng vai trò quan trọng trong việc bảo vệ sức khỏe và nâng cao chất lượng sống cho người cao tuổi.

Rối loạn giấc ngủ ở người cao tuổi

Rối loạn giấc ngủ là gì?

Rối loạn giấc ngủ là tình trạng xuất hiện những bất thường liên quan đến thời gian và chất lượng giấc ngủ của người bệnh, bao gồm các biểu hiện như mất ngủ, khó ngủ, ngủ không đủ giấc, ngủ chập chờn, dễ tỉnh giữa đêm và khó ngủ lại… Trung bình, con người dành khoảng 1/3 quãng đời để ngủ (ở người cao tuổi con số này có thể ít hơn). Do đó, giấc ngủ chất lượng giữ vai trò then chốt, tác động trực tiếp đến sức khỏe toàn diện. Nếu không được phát hiện sớm và can thiệp kịp thời, rối loạn giấc ngủ ở người cao tuổi có thể khiến các bệnh mạn tính sẵn có trở nên nghiêm trọng hơn hoặc làm phát sinh thêm nhiều vấn đề sức khỏe mới.

Mối liên hệ giữa giấc ngủ và lão hóa

Quá trình lão hóa của cơ thể đi kèm với hàng loạt vấn đề sức khỏe, trong đó giấc ngủ là yếu tố chịu ảnh hưởng rõ rệt. Mối liên quan giữa giấc ngủ và lão hóa có thể được lý giải như sau:

• Nhịp sinh học bị xáo trộn do lão hóa: Nhịp sinh học chi phối hầu hết các chu kỳ sinh hoạt hằng ngày của cơ thể như cảm giác đói, buồn ngủ hay trạng thái tỉnh táo. Theo các chuyên gia thần kinh, lão hóa có thể làm suy giảm đáng kể các tế bào nhân siêu vi (SCN) trong não. Đây là nhóm tế bào thần kinh cảm nhận ánh sáng nằm tại vùng dưới đồi, có vai trò kiểm soát nhịp sinh học. Khi chức năng SCN suy giảm theo tuổi tác, nhịp sinh học dễ bị rối loạn, tác động trực tiếp đến chất lượng giấc ngủ và làm gia tăng nguy cơ rối loạn giấc ngủ ở người cao tuổi.
• Rối loạn hormone do lão hóa: Sự thay đổi trong quá trình tiết hormone melatonin (hormone điều hòa giấc ngủ) và cortisol (hormone liên quan đến căng thẳng) ở người cao tuổi có thể ảnh hưởng nghiêm trọng đến chất lượng và độ sâu của giấc ngủ.
• Bệnh lý thường gặp ở tuổi già: Tác động của lão hóa khiến người cao tuổi dễ mắc nhiều bệnh mạn tính như viêm khớp, tim mạch, tiểu đường, rối loạn tuyến giáp, các bệnh đường hô hấp… Những bệnh lý này đều tiềm ẩn nguy cơ gây rối loạn giấc ngủ và làm tình trạng mất ngủ ở người cao tuổi trở nên phổ biến hơn.

Triệu chứng rối loạn giấc ngủ ở người cao tuổi

Các biểu hiện rối loạn giấc ngủ ở người cao tuổi thường gặp bao gồm:

• Gặp trở ngại trong việc đi vào giấc ngủ.
• Thường xuyên thức giấc giữa đêm hoặc gần sáng khi chưa ngủ đủ thời gian và khó hoặc không thể ngủ lại.
• Dễ buồn ngủ vào ban ngày nhưng lại khó ngủ vào ban đêm. Ở những trường hợp nặng hơn, người cao tuổi có thể hầu như không ngủ được vào bất kỳ thời điểm nào trong ngày.
• Cảm giác mệt mỏi, uể oải, đau đầu, đau nhức vai gáy sau khi thức dậy vào buổi sáng.
• Giấc ngủ không sâu, dễ bị đánh thức chỉ bởi những tác động rất nhỏ từ bên ngoài.
• Trong một số trường hợp, người cao tuổi còn gặp tình trạng ngủ rũ, ngáy to, ác mộng… Đây cũng được xem là những dấu hiệu của rối loạn giấc ngủ ở người cao tuổi.

Nguyên nhân gây rối loạn giấc ngủ ở người già

Dưới đây là một số nguyên nhân thường gặp dẫn đến rối loạn giấc ngủ ở người cao tuổi:

Nguyên nhân gây rối loạn giấc ngủ nguyên phát

• Suy giảm chức năng do lão hóa tự nhiên: Đây là hệ quả tất yếu của quá trình lão hóa. Ở người cao tuổi, chức năng hoạt động của các cơ quan trong cơ thể dần suy yếu. Khi đó, tuần hoàn máu não, hô hấp, bài tiết cùng nhiều hoạt động sinh lý khác không còn đạt hiệu quả tối ưu, dễ phát sinh các rối loạn, trong đó có rối loạn giấc ngủ ở người già.
• Ngưng thở hoặc gián đoạn hơi thở khi ngủ: Tình trạng ngưng thở hay thở không đều trong lúc ngủ có thể ảnh hưởng trực tiếp đến chất lượng và thời lượng giấc ngủ.
• Chứng chân không yên (RLS): Khi mắc hội chứng này, người cao tuổi thường có cảm giác bồn chồn, muốn cử động chân khi ngủ, khiến giấc ngủ bị gián đoạn liên tục.
• Hội chứng cử động tay chân không chủ ý khi ngủ (rối loạn vận động chi theo chu kỳ): Đặc trưng bởi các cơn co giật, chuột rút trong lúc ngủ (có thể kéo dài đến 60 phút và lặp lại mỗi 5 – 90 giây), làm suy giảm nghiêm trọng chất lượng giấc ngủ.
• Rối loạn hành vi giấc ngủ REM: Bao gồm các hành vi bất thường khi ngủ, thường gặp ở người cao tuổi như nói cười, đánh đấm, cử động tay chân, la hét, đột ngột ngồi dậy hoặc rời khỏi giường…

Rối loạn giấc ngủ ở người cao tuổi do các bệnh lý nội khoa

Người cao tuổi dễ mắc nhiều bệnh lý tiềm ẩn nguy cơ gây rối loạn giấc ngủ. Điển hình, các bệnh xương khớp có thể gây đau nhức mạn tính về đêm, dẫn đến khó ngủ, ngủ nông hoặc mất ngủ kéo dài.

Ngoài ra, người lớn tuổi còn có nguy cơ cao mắc các bệnh về hô hấp (viêm phế quản, hen suyễn, ho khan kéo dài…), tiêu hóa (viêm dạ dày, viêm đại tràng, đầy bụng…), thần kinh (sa sút trí tuệ, Alzheimer, Parkinson…), nội tiết (tiểu đường, suy giáp…), tim mạch (hở van tim, rối loạn nhịp tim…). Những bệnh lý này đều tác động trực tiếp đến sức khỏe và chất lượng giấc ngủ của người già.

Rối loạn giấc ngủ ở người cao tuổi do tác dụng phụ của thuốc

Một số loại thuốc điều trị có thể gây ảnh hưởng tiêu cực đến giấc ngủ ở người cao tuổi, bao gồm:

• Thuốc lợi tiểu thường dùng trong điều trị tăng huyết áp, tăng nhãn áp.
• Thuốc kháng cholinergic dùng cho bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính (COPD).
• Các loại thuốc chống trầm cảm.
• Thuốc corticosteroid điều trị viêm khớp dạng thấp.
• Thuốc ức chế histamin dùng trong điều trị bệnh dạ dày.
• Thuốc levodopa dùng cho bệnh Parkinson.
• Thuốc adrenergic sử dụng trong các trường hợp khẩn cấp như ngừng tim, cơn hen cấp.

Nguyên nhân khác gây rối loạn giấc ngủ ở người già

Rối loạn giấc ngủ ở người cao tuổi còn có thể bắt nguồn từ một số yếu tố nguy cơ khác như:

• Môi trường: Điều kiện môi trường sống tác động mạnh đến tinh thần và giấc ngủ của người già, điển hình là tiếng ồn, ánh sáng mạnh, ô nhiễm môi trường, phòng ngủ chật hẹp, ẩm thấp, thiếu thông thoáng…
• Chế độ dinh dưỡng: Chế độ ăn uống chưa hợp lý như thiếu hụt dưỡng chất, ăn uống thất thường, sử dụng nhiều chất kích thích (cà phê, trà đậm, bia rượu…), hút thuốc lá… cũng là những yếu tố dễ gây rối loạn giấc ngủ ở người cao tuổi.

Phòng ngừa rối loạn giấc ngủ cho người cao tuổi

Dưới đây là một số biện pháp giúp chủ động phòng tránh hoặc hạn chế nguy cơ rối loạn giấc ngủ ở người cao tuổi:

• Xây dựng chế độ dinh dưỡng khoa học: Đây là yếu tố vô cùng quan trọng đối với sức khỏe nói chung, đặc biệt là ở người cao tuổi. Bởi lẽ, người già thường ăn uống kém hơn, trong khi quá trình lão hóa làm giảm khả năng hấp thu dưỡng chất của cơ thể. Điều này dễ dẫn đến tình trạng thiếu hụt dinh dưỡng, gây suy nhược và kéo theo nhiều vấn đề sức khỏe khác, trong đó có rối loạn giấc ngủ. Người cao tuổi nên duy trì chế độ ăn cân đối các nhóm chất, chia nhỏ bữa ăn (khoảng 4 – 6 bữa/ngày), ưu tiên thực phẩm mềm, dễ nhai nuốt, tăng cường rau xanh và trái cây, đồng thời hạn chế món chiên rán nhiều dầu mỡ, thực phẩm đóng hộp chứa chất bảo quản, muối…
• Tạo thói quen tích cực giúp ngủ ngon: Duy trì những thói quen tốt cho giấc ngủ là điều cần thiết, chẳng hạn như khám sức khỏe định kỳ 6 tháng/lần, uống đủ nước mỗi ngày, thiết lập giờ ngủ – thức cố định, uống sữa hoặc nước ấm trước khi ngủ, tập luyện dưỡng sinh hay các bài vận động nhẹ nhàng thường xuyên…
• Loại bỏ thói quen tiêu cực gây rối loạn giấc ngủ: Người cao tuổi cần tránh một số thói quen xấu có thể làm suy giảm chất lượng giấc ngủ, điển hình như ăn quá no vào buổi tối, sử dụng thiết bị điện tử trước giờ ngủ, ngủ trưa quá nhiều, lạm dụng các chất kích thích như bia rượu, thuốc lá, trà đậm…

Câu hỏi thường gặp

Rối loạn giấc ngủ ở người cao tuổi có nguy hiểm không?

Rối loạn giấc ngủ ở người cao tuổi nếu kéo dài có thể làm suy giảm sức khỏe, trí nhớ, tăng nguy cơ tim mạch, đột quỵ, trầm cảm và làm nặng các bệnh mạn tính sẵn có.

Người cao tuổi bị rối loạn giấc ngủ có nên dùng thuốc ngủ không?

Người cao tuổi không nên tự ý dùng thuốc ngủ. Việc sử dụng cần có chỉ định của bác sĩ vì thuốc có thể gây lệ thuộc, chóng mặt, té ngã và ảnh hưởng đến trí nhớ.

Làm thế nào để cải thiện rối loạn giấc ngủ ở người cao tuổi?

Người cao tuổi nên duy trì giờ ngủ cố định, ăn uống khoa học, vận động nhẹ nhàng, hạn chế chất kích thích và kiểm soát tốt các bệnh lý nền để cải thiện chất lượng giấc ngủ.

>>> Xem thêm: Mất ngủ ở người già: Triệu chứng, nguyên nhân và cách phòng ngừa

Rối loạn giấc ngủ ở người cao tuổi không chỉ đơn thuần là biểu hiện của tuổi tác mà còn là dấu hiệu cảnh báo nhiều vấn đề sức khỏe tiềm ẩn. Nếu không được chẩn đoán và điều trị kịp thời, tình trạng này có thể làm suy giảm trí nhớ, tăng nguy cơ té ngã, trầm cảm và khiến các bệnh mạn tính tiến triển nghiêm trọng hơn. Do đó, người cao tuổi cần chủ động thăm khám khi có dấu hiệu mất ngủ kéo dài, đồng thời xây dựng lối sống lành mạnh, chế độ dinh dưỡng khoa học và thói quen ngủ hợp lý. Sự kết hợp giữa điều trị y khoa và các biện pháp cải thiện tại nhà sẽ góp phần giúp người cao tuổi ngủ ngon hơn, sống khỏe mạnh và an vui mỗi ngày. Tham khảo thêm nhiều bài viết hay tại Noguchi Việt Nam!

Lưu ý: Các thông tin và sản phẩm được đề cập trong bài viết chỉ nhằm mục đích tham khảo. Để đảm bảo an toàn khi sử dụng, bạn nên hỏi ý kiến Bác sĩ, Dược sĩ hoặc chuyên gia y tế trước khi áp dụng.