Rối loạn giấc ngủ ở người trẻ: Nguyên nhân, chẩn đoán và phòng ngừa

Rối loạn giấc ngủ ở người trẻ đang trở thành vấn đề sức khỏe đáng báo động trong xã hội hiện đại. Áp lực học tập, công việc, thói quen thức khuya và lạm dụng thiết bị công nghệ khiến nhiều thanh niên thường xuyên mất ngủ, ngủ không sâu giấc hoặc buồn ngủ ban ngày. Tình trạng này không chỉ làm suy giảm thể chất mà còn ảnh hưởng nghiêm trọng đến tinh thần, trí nhớ và hiệu suất học tập, làm việc. Việc nhận biết sớm nguyên nhân và dấu hiệu rối loạn giấc ngủ là bước quan trọng giúp người trẻ bảo vệ sức khỏe lâu dài.

Rối loạn giấc ngủ ở người trẻ

Rối loạn giấc ngủ là gì?

Rối loạn giấc ngủ là tình trạng xuất hiện những biến đổi bất thường, ảnh hưởng đến chất lượng, thời lượng và tần suất sinh lý của giấc ngủ. Rối loạn giấc ngủ có thể biểu hiện dưới nhiều dạng khác nhau, phổ biến gồm:

• Mất ngủ, khó ngủ cấp tính hoặc mạn tính.
• Chứng ngưng thở khi ngủ do tắc nghẽn đường hô hấp.
• Hội chứng chân không yên.
• Chứng ngủ rũ.
• Hội chứng trì hoãn pha giấc ngủ.
• Rối loạn hành vi trong giấc ngủ REM.
• Rối loạn giấc ngủ liên quan đến làm việc theo ca.

Người mắc rối loạn giấc ngủ thường cảm thấy mệt mỏi, uể oải, thiếu năng lượng vào ban ngày. Tình trạng này còn có thể đi kèm với các vấn đề sức khỏe tâm thần như lo âu, trầm cảm, suy giảm nhận thức, dễ kích động và giảm trí nhớ.

Người mắc rối loạn giấc ngủ cảm thấy mệt mỏi, uể oải, thiếu năng lượng

Nguyên nhân gây rối loạn giấc ngủ ở thanh niên

Giấc ngủ giữ vai trò thiết yếu đối với sức khỏe ở mọi lứa tuổi, đặc biệt là thanh thiếu niên. Những yếu tố làm gián đoạn chu kỳ ngủ – thức tự nhiên của cơ thể có thể dẫn đến rối loạn giấc ngủ ở người trẻ, bao gồm:

Áp lực học tập, công việc

Cuộc sống hiện đại kéo theo nhiều áp lực từ học tập, công việc, vị trí xã hội, cơ hội thăng tiến và các mối quan hệ. Điều này khiến người trẻ dễ rơi vào trạng thái căng thẳng, lo âu kéo dài. Về lâu dài, stress có thể ảnh hưởng đến hệ thần kinh và tác động tiêu cực đến chất lượng giấc ngủ.

Lạm dụng thiết bị công nghệ như máy tính, điện thoại

Việc sử dụng thường xuyên điện thoại, laptop, máy tính bảng, tivi… đặc biệt là trước giờ đi ngủ, là thói quen phổ biến ở người trẻ. Ánh sáng xanh và bức xạ từ các thiết bị này có thể kích thích hệ thần kinh, gây mỏi mắt, làm não bộ tỉnh táo quá mức và dẫn đến khó ngủ, mất ngủ.

Sử dụng các chất kích thích

Trà, cà phê, thuốc lá, bia rượu… thường được người trẻ sử dụng để giải trí hoặc tăng sự tỉnh táo. Tuy nhiên, caffeine, cồn và nicotin lại có thể kéo dài trạng thái hưng phấn của não bộ, khiến cơ thể khó cảm nhận cơn buồn ngủ. Lâu dần, thói quen này dễ gây rối loạn giấc ngủ và mất ngủ kéo dài.

Thói quen ăn uống không hợp lý

Nhiều người trẻ có chế độ ăn uống thiếu khoa học, ăn uống thất thường, tiêu thụ nhiều đồ dầu mỡ, cay nóng hoặc ăn quá no vào buổi tối. Ăn sát giờ ngủ khiến hệ tiêu hóa phải hoạt động nhiều, gây căng thẳng cho cơ thể và làm tăng nguy cơ khó ngủ, mất ngủ.

Không gian ngủ chưa phù hợp

Phòng ngủ chật chội, bừa bộn có thể làm giảm lượng oxy cần thiết và ảnh hưởng đến chất lượng giấc ngủ. Ngoài ra, phòng ngủ quá ồn, ánh sáng mạnh hoặc nhiệt độ quá nóng, quá lạnh cũng là những yếu tố dễ gây rối loạn giấc ngủ ở người trẻ. (4)

Mắc các bệnh lý gây rối loạn giấc ngủ ở người trẻ

Một số bệnh lý có thể là nguyên nhân gây rối loạn giấc ngủ ở thanh niên, bao gồm:

• Bệnh thần kinh: rối loạn lo âu, thiếu máu não, đau đầu, đau nửa đầu, bệnh thần kinh cơ, rối loạn vận động…
• Bệnh tiêu hóa: viêm dạ dày, viêm đại tràng, trào ngược dạ dày – thực quản…
• Bệnh tiết niệu: tiểu đêm nhiều do bệnh thận, u tuyến tiền liệt…
• Bệnh hô hấp: hen suyễn, viêm phế quản, viêm xoang…
• Bệnh nội tiết: cường giáp, suy giáp, đái tháo đường…
• Bệnh xương khớp: thoái hóa cột sống, gout, viêm khớp dạng thấp…

Tác hại của rối loạn giấc ngủ ở người trẻ

Chất lượng giấc ngủ có ảnh hưởng trực tiếp đến sức khỏe toàn diện. Người trẻ bị rối loạn giấc ngủ có thể đối mặt với nhiều hệ lụy như:

• Suy nhược cơ thể, mệt mỏi kéo dài, giảm sức đề kháng, dễ mắc bệnh.
• Giảm khả năng ghi nhớ, xử lý thông tin và đưa ra quyết định, làm suy giảm hiệu quả học tập và công việc.
• Thay đổi tính cách, dễ cáu gắt, buồn bã, lo âu.
• Giảm sự nhanh nhạy của cơ thể, tăng nguy cơ tai nạn.

Bên cạnh đó, rối loạn giấc ngủ ở người trẻ còn góp phần thúc đẩy sự hình thành và tiến triển của nhiều vấn đề sức khỏe khác như:

• Trầm cảm.
• Tăng huyết áp.
• Thừa cân, béo phì.
• Đái tháo đường tuýp 2.
• Bệnh tim mạch.
• Sa sút trí tuệ, suy giảm trí nhớ.
• Đau đầu, đau nửa đầu.
• Nguy cơ thiếu máu não và đột quỵ.

Triệu chứng rối loạn giấc ngủ ở người trẻ

Các biểu hiện rối loạn giấc ngủ ở thanh niên và người trẻ tuổi khá phổ biến, thường bao gồm:

• Thường xuyên thức khuya dẫn đến khó ngủ, không thể đi ngủ sớm.
• Gặp khó khăn khi bắt đầu giấc ngủ, người bệnh thường mất trên 30 phút mới có thể ngủ được.
• Ngủ không trọn giấc hoặc ngủ không sâu, hay tỉnh dậy giữa đêm và khó quay lại giấc ngủ.
• Ngáy to, thở gấp hoặc có cảm giác nghẹt thở khi đang ngủ.
• Cảm thấy mệt mỏi, uể oải, thiếu năng lượng ngay sau khi thức dậy vào buổi sáng.

Bên cạnh đó, triệu chứng rối loạn giấc ngủ ở người trẻ còn có thể xuất hiện vào ban ngày, điển hình như:

• Ngủ nhiều vào ban ngày, thường xuyên ngủ trưa kéo dài nhiều giờ hoặc ngủ gật trong lúc học tập, làm việc.
• Thay đổi hành vi, khó tập trung, suy giảm khả năng ghi nhớ và xử lý thông tin.
• Tâm trạng thay đổi thất thường, dễ cáu gắt, khó chịu và khó kiểm soát cảm xúc.
• Hiệu suất học tập và công việc giảm sút.
• Tăng nguy cơ gặp tai nạn hoặc té ngã trong sinh hoạt hằng ngày.

Cách chẩn đoán rối loạn giấc ngủ ở người trẻ

Để chẩn đoán rối loạn giấc ngủ, người bệnh cần trải qua quá trình thăm khám lâm sàng. Thông qua đó, bác sĩ sẽ thu thập các thông tin liên quan đến tiền sử bệnh, thói quen sinh hoạt, triệu chứng và tình trạng sức khỏe hiện tại. Bác sĩ có thể đặt câu hỏi về lịch sử bệnh của các thành viên trong gia đình, lối sống, chế độ ăn uống cũng như những loại thuốc người bệnh đang hoặc đã sử dụng. Những dữ liệu này giúp bác sĩ có thêm cơ sở đưa ra chẩn đoán chính xác về nguyên nhân gây rối loạn giấc ngủ.

Trong trường hợp thăm khám lâm sàng chưa đủ căn cứ để kết luận, bác sĩ có thể chỉ định người bệnh thực hiện thêm một số phương pháp kiểm tra y khoa, chẳng hạn như:

• Đo đa ký giấc ngủ (Polysomnography): Phương pháp này giúp bác sĩ đánh giá gần như toàn bộ các thay đổi của cơ thể trong khi ngủ, bao gồm sóng não, nồng độ oxy trong máu, nhịp thở, nhịp tim, chỉ số ngưng thở…
• Đo điện não đồ (EEG): Thông qua việc ghi nhận và theo dõi hoạt động sóng não, bác sĩ có thể phát hiện những bất thường trong điện não, từ đó nhận diện các yếu tố tiềm ẩn gây rối loạn giấc ngủ ở người trẻ.
• Đo độ trễ giấc ngủ (MSLT): Dựa trên kết quả đo, bác sĩ có thể xác định người bệnh có ngủ đủ giấc hay không, qua đó hỗ trợ chẩn đoán chính xác tình trạng rối loạn giấc ngủ.
• Các chỉ định cận lâm sàng khác: Tùy từng trường hợp cụ thể, bác sĩ có thể yêu cầu người bệnh thực hiện thêm các xét nghiệm như xét nghiệm máu, chụp MRI, CT, X-quang… nhằm phục vụ việc đánh giá và chẩn đoán bệnh hiệu quả hơn.

Phòng tránh rối loạn giấc ngủ ở người trẻ

Dưới đây là một số biện pháp giúp hạn chế nguy cơ rối loạn giấc ngủ ở người trẻ, bao gồm:

• Thiết lập lịch trình ngủ điều độ: Người trẻ nên xây dựng và duy trì thời gian đi ngủ – thức dậy cố định mỗi ngày, ví dụ ngủ lúc 11 giờ đêm và thức dậy lúc 6 giờ sáng hôm sau. Thói quen này giúp hình thành nhịp sinh học ổn định, từ đó giảm nguy cơ rối loạn giấc ngủ ở người trẻ hiệu quả.
• Tránh sử dụng bia rượu và chất kích thích: Để phòng ngừa rối loạn giấc ngủ, người trẻ cần hạn chế các loại đồ uống như trà, cà phê, rượu, bia… Đặc biệt, không nên dùng những thức uống này vào buổi chiều và tối.
• Giảm căng thẳng trước khi ngủ: Cố gắng thư giãn tinh thần trước giờ đi ngủ bằng các hoạt động nhẹ nhàng như nghe nhạc êm dịu, thiền, đọc sách…
• Hạn chế sử dụng thiết bị công nghệ trước khi ngủ: Tránh xem tivi hoặc dùng laptop, điện thoại, máy tính bảng… trong khoảng 2 giờ trước khi ngủ để cơ thể dễ dàng đi vào giấc ngủ hơn.
• Rèn luyện thể chất: Duy trì thói quen tập luyện thể dục ít nhất 30 phút mỗi ngày, khoảng 3 buổi/tuần giúp tăng cường sức khỏe, cải thiện tuần hoàn máu và phòng ngừa rối loạn giấc ngủ ở người trẻ. Lưu ý không nên tập luyện trong vòng 4 giờ trước khi đi ngủ vì có thể gây khó ngủ.
• Dinh dưỡng khoa học: Xây dựng chế độ ăn uống lành mạnh, đầy đủ và cân đối các nhóm dưỡng chất. Ưu tiên rau xanh, trái cây, cá béo; hạn chế đồ chiên rán và ngũ tạng động vật. Có thể chủ động bổ sung các hoạt chất thiên nhiên như ginkgo biloba (bạch quả) và blueberry (việt quất) giúp trung hòa gốc tự do, tăng lưu thông máu não, hỗ trợ giấc ngủ ngon và sâu hơn.
• Tạo môi trường ngủ thoải mái: Đảm bảo phòng ngủ luôn sạch sẽ, thoáng mát và yên tĩnh. Nếu bị ảnh hưởng bởi tiếng ồn, bạn có thể sử dụng máy tạo tiếng ồn trắng hoặc bật âm thanh mưa rơi để dễ chìm vào giấc ngủ.

Câu hỏi thường gặp

Rối loạn giấc ngủ ở người trẻ có nguy hiểm không?

Rối loạn giấc ngủ kéo dài có thể ảnh hưởng nghiêm trọng đến sức khỏe thể chất và tinh thần, làm giảm khả năng tập trung, tăng nguy cơ trầm cảm, rối loạn lo âu và các bệnh tim mạch.

Người trẻ bị rối loạn giấc ngủ có nên dùng thuốc ngủ không?

Việc dùng thuốc ngủ cần có chỉ định của bác sĩ. Tự ý sử dụng thuốc có thể gây lệ thuộc, tác dụng phụ và làm tình trạng rối loạn giấc ngủ trầm trọng hơn.

Khi nào người trẻ nên đi khám vì rối loạn giấc ngủ?

Nếu tình trạng mất ngủ, ngủ không sâu giấc kéo dài trên 2–3 tuần, kèm theo mệt mỏi, giảm hiệu suất học tập hoặc làm việc, người trẻ nên đi khám để được chẩn đoán và điều trị phù hợp.

>>> Xem thêm: Mất ngủ mãn tính: Nguyên nhân, cách điều trị và phòng ngừa

Có thể thấy, rối loạn giấc ngủ ở người trẻ không đơn thuần là mất ngủ tạm thời mà có thể kéo theo nhiều hệ lụy nghiêm trọng như suy nhược cơ thể, giảm khả năng tập trung, rối loạn tâm lý và gia tăng nguy cơ mắc các bệnh mạn tính. Do đó, người trẻ cần chủ động xây dựng lối sống lành mạnh, điều chỉnh thói quen sinh hoạt, hạn chế chất kích thích và thăm khám y tế khi có dấu hiệu bất thường. Cải thiện chất lượng giấc ngủ chính là nền tảng quan trọng để duy trì sức khỏe, tinh thần minh mẫn và nâng cao chất lượng cuộc sống. Tham khảo thêm nhiều bài viết tương tự tại Noguchi Việt Nam!

Lưu ý: Các thông tin và sản phẩm được đề cập trong bài viết chỉ nhằm mục đích tham khảo. Để đảm bảo an toàn khi sử dụng, bạn nên hỏi ý kiến Bác sĩ, Dược sĩ hoặc chuyên gia y tế trước khi áp dụng.