Rối loạn giai đoạn ngủ tiến triển: Dấu hiệu, Nguyên nhân, Biện pháp điều trị

Rối loạn giai đoạn ngủ tiến triển là một dạng rối loạn nhịp sinh học khiến thời gian ngủ – thức của cơ thể diễn ra sớm hơn bình thường. Người mắc tình trạng này thường buồn ngủ từ rất sớm vào buổi tối và thức dậy vào rạng sáng, dù chưa ngủ đủ giấc hoặc chưa đến giờ sinh hoạt thông thường. Sự lệch pha của đồng hồ sinh học có thể ảnh hưởng đến sinh hoạt, công việc và chất lượng cuộc sống. Vì vậy, việc hiểu rõ nguyên nhân, dấu hiệu cũng như cách cải thiện rối loạn giai đoạn ngủ tiến triển là điều cần thiết để duy trì giấc ngủ khỏe mạnh.

Rối loạn giai đoạn ngủ tiến triển

Rối loạn giai đoạn ngủ tiến triển là gì?

Rối loạn giai đoạn ngủ tiến triển hay còn gọi là rối loạn giai đoạn ngủ nâng cao (Advanced Sleep Phase Disorder – ASPD) là một dạng rối loạn nhịp sinh học của giấc ngủ. Ở tình trạng này, người bệnh thường cảm thấy buồn ngủ sớm hơn bình thường và thức dậy rất sớm vào buổi sáng (khoảng 3 – 4 giờ) nhưng khó có thể ngủ lại.

Nhịp sinh học là chu kỳ ngủ – thức tự nhiên của cơ thể, thông thường con người sẽ ngủ vào ban đêm và thức vào ban ngày theo chu kỳ ngày – đêm. Tuy nhiên, ở người mắc rối loạn giai đoạn ngủ tiến triển, nhịp sinh học bị lệch so với bình thường. Cụ thể, đồng hồ sinh học của họ hoạt động sớm hơn, dẫn đến hormone hỗ trợ giấc ngủ là melatonin được tiết ra sớm hơn. Điều này khiến người bệnh dễ buồn ngủ từ đầu buổi tối và thường tỉnh giấc vào giữa đêm hoặc sáng sớm.

Trong nhiều trường hợp, rối loạn giai đoạn ngủ nâng cao không ảnh hưởng trực tiếp đến chất lượng giấc ngủ. Tuy nhiên, tình trạng này có thể tác động đến sinh hoạt hằng ngày vì người bệnh khó duy trì sự tỉnh táo để tham gia các hoạt động vào buổi tối.

Dấu hiệu nhận biết

Rối loạn giai đoạn ngủ nâng cao có thể được nhận biết thông qua một số biểu hiện, triệu chứng sau:

• Dễ ngủ thiếp đi vào cuối buổi chiều hoặc đầu buổi tối
• Thức dậy rất sớm vào buổi sáng và không thể ngủ lại
• Thường ngủ sớm và dậy sớm hơn so với mong muốn

Trong trường hợp buộc phải đi ngủ muộn vào tối hôm trước: cơ thể cảm thấy không được nghỉ ngơi đầy đủ sau khi ngủ; thường xuyên mệt mỏi, kiệt sức, uể oải, đau đầu; giảm khả năng tập trung, thiếu tỉnh táo, suy giảm khả năng phán đoán và xử lý tình huống; tâm trạng dễ thay đổi thất thường.

Dấu hiệu nhận biết rối loạn giai đoạn ngủ tiến triển

Nguyên nhân gây ra?

Đây là một tình trạng tương đối hiếm gặp, vì vậy các nghiên cứu về nguyên nhân gây rối loạn giai đoạn ngủ tiến triển vẫn còn hạn chế. Tuy nhiên, một số yếu tố dưới đây có thể làm tăng nguy cơ mắc bệnh:

• Người có tiền sử gia đình từng mắc ASPD
• Người lớn tuổi
• Người mắc rối loạn phổ tự kỷ
• Người thường xuyên tiếp xúc với ánh sáng vào buổi sáng sớm
• Người có thói quen sinh hoạt hoặc lối sống chưa khoa học

ASPD và DSPD có gì khác?

Rối loạn giai đoạn ngủ tiến triển gây ảnh hưởng thế nào?

Dạng rối loạn giấc ngủ này có thể gây ra một số tác động tiêu cực như sau:

• Thường xuyên buồn ngủ sớm vào đầu buổi tối: Người mắc hội chứng này thường khó duy trì sự tỉnh táo khi tham gia các hoạt động vào cuối buổi chiều hoặc buổi tối.
• Thiếu ngủ mạn tính: Việc phải tham gia các hoạt động bắt buộc vào buổi tối khiến người bệnh phải thức muộn hơn so với giờ ngủ tự nhiên của cơ thể. Trong khi đó, họ lại không thể ngủ bù vào sáng sớm hôm sau, từ đó dẫn đến tình trạng thiếu ngủ. Nếu kéo dài, tình trạng này có thể gây thiếu ngủ mạn tính và ảnh hưởng đến sức khỏe cũng như chất lượng cuộc sống.
• Rối loạn cảm xúc: Sự bất thường trong thời gian ngủ – thức có thể khiến người bệnh thường xuyên rơi vào trạng thái căng thẳng, mệt mỏi, lo âu…
• Lạm dụng chất kích thích: Để duy trì sự tỉnh táo, người bệnh có thể sử dụng nước tăng lực, caffein hoặc các chất kích thích khác vào buổi chiều tối. Ngược lại, vào buổi sáng họ có thể dùng rượu, thuốc an thần hoặc thuốc ngủ để dễ ngủ hơn. Việc lạm dụng các chất kích thích này có thể gây nhiều tác dụng phụ, ảnh hưởng xấu đến sức khỏe thể chất và tinh thần.

Phương pháp chẩn đoán

Để đánh giá chính xác tình trạng sức khỏe cũng như mức độ rối loạn của người bệnh, từ đó lựa chọn phương pháp điều trị phù hợp, sau khi thăm khám lâm sàng, bác sĩ có thể chỉ định thực hiện thêm một số kỹ thuật chẩn đoán cận lâm sàng như:

• Phương pháp Actigraphy: Thiết bị này ghi lại và phân tích các chuyển động của cơ thể trong lúc ngủ thông qua một thiết bị đeo tay tương tự đồng hồ thông minh. Nhờ đó, bác sĩ có thể theo dõi thời gian ngủ và chất lượng giấc ngủ, góp phần xác định chính xác vấn đề mà người bệnh đang gặp phải.
• Đo đa ký giấc ngủ: Phương pháp này giúp theo dõi các thông số sinh lý khi ngủ như sóng não, nhịp tim, nhịp thở, nồng độ oxy trong máu và chuyển động của cơ thể. Đồng thời, kỹ thuật này cũng hỗ trợ phân biệt rối loạn giai đoạn ngủ tiến triển với các dạng rối loạn giấc ngủ khác.

Biện pháp điều trị

• Bổ sung melatonin
• Liệu pháp ánh sáng
• Duy trì lịch trình ngủ đều đặn
• Hạn chế các chất kích thích
• Thay đổi lối sống

Câu hỏi thường gặp

1. Rối loạn giai đoạn ngủ tiến triển có nguy hiểm không?

Rối loạn giai đoạn ngủ tiến triển thường không gây nguy hiểm trực tiếp đến sức khỏe. Tuy nhiên, tình trạng buồn ngủ sớm và thức dậy quá sớm có thể làm xáo trộn sinh hoạt hằng ngày, gây mệt mỏi, giảm khả năng tập trung và ảnh hưởng đến chất lượng cuộc sống nếu kéo dài.

2. Rối loạn giai đoạn ngủ tiến triển có chữa được không?

Tình trạng này có thể được cải thiện thông qua các phương pháp như điều chỉnh lịch trình ngủ – thức, áp dụng liệu pháp ánh sáng, bổ sung melatonin theo chỉ định của bác sĩ và thay đổi lối sống lành mạnh. Việc điều trị đúng cách giúp điều chỉnh lại nhịp sinh học và cải thiện giấc ngủ.

3. Ai có nguy cơ mắc rối loạn giai đoạn ngủ tiến triển?

Rối loạn giai đoạn ngủ tiến triển thường gặp ở người lớn tuổi, người có tiền sử gia đình mắc bệnh hoặc những người có thói quen sinh hoạt chưa khoa học. Ngoài ra, một số yếu tố như rối loạn thần kinh hoặc tiếp xúc nhiều với ánh sáng buổi sáng sớm cũng có thể làm tăng nguy cơ mắc tình trạng này.

Rối loạn giai đoạn ngủ tiến triển tuy không phải lúc nào cũng gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến chất lượng giấc ngủ, nhưng có thể làm xáo trộn sinh hoạt và gây mệt mỏi nếu kéo dài. Duy trì lịch trình ngủ đều đặn, điều chỉnh lối sống và áp dụng các phương pháp điều trị phù hợp có thể giúp cải thiện tình trạng này. Khi nhận thấy các dấu hiệu ngủ sớm – dậy sớm bất thường kéo dài, người bệnh nên tham khảo ý kiến bác sĩ để được tư vấn và điều chỉnh nhịp sinh học một cách hiệu quả. Xem thêm nhiều bài viết hay tại Noguchi Việt Nam!

Lưu ý: Các thông tin và sản phẩm được đề cập trong bài viết chỉ nhằm mục đích tham khảo. Để đảm bảo an toàn khi sử dụng, bạn nên hỏi ý kiến Bác sĩ, Dược sĩ hoặc chuyên gia y tế trước khi áp dụng.