Mất ngủ không chỉ khiến cơ thể mệt mỏi, uể oải mà còn âm thầm ảnh hưởng nghiêm trọng đến sức khỏe thể chất và tinh thần. Tình trạng thiếu ngủ kéo dài có thể gây ra nhiều vấn đề nguy hiểm, từ suy giảm trí nhớ, rối loạn cảm xúc cho đến các bệnh lý mạn tính. Vậy tác hại của mất ngủ cụ thể là gì và vì sao bạn không nên chủ quan với tình trạng này?
Tác hại của mất ngủ kéo dài
Thế nào là mất ngủ?
Mất ngủ là một dạng rối loạn giấc ngủ thường gặp, xuất hiện do nhiều nguyên nhân khác nhau. Cơ thể có thể gặp các vấn đề như khó đi vào giấc ngủ, dễ tỉnh giấc, ngủ không sâu, chập chờn hoặc thức dậy quá sớm khi chưa ngủ đủ. Người bị mất ngủ kéo dài thường cảm thấy mệt mỏi, đau đầu, buồn ngủ vào ban ngày, từ đó ảnh hưởng nghiêm trọng đến chất lượng cuộc sống. Mất ngủ được phân thành 2 dạng chính, bao gồm:
- Mất ngủ dạng cấp tính: Tình trạng này xảy ra không thường xuyên và kéo dài trong thời gian ngắn (dưới 1 tháng).
- Mất ngủ dạng mạn tính: Ở dạng mạn tính, chứng mất ngủ thường kéo dài trên 1 tháng và tái diễn nhiều lần.
Nguyên nhân hoặc yếu tố nguy cơ khởi phát chứng mất ngủ
- Sức khỏe tâm thần suy giảm: Áp lực công việc, căng thẳng, buồn phiền, thay đổi môi trường sống đột ngột, cú sốc tâm lý… đều tác động tiêu cực đến tinh thần và có thể gây mất ngủ kéo dài.
- Tuổi tác: Người cao tuổi là nhóm đối tượng dễ bị mất ngủ do quá trình lão hóa làm suy giảm khả năng duy trì hoạt động sinh lý bình thường hoặc do các bệnh lý đi kèm.
- Nhịp sinh học bị xáo trộn: Việc thường xuyên di chuyển giữa nhiều khu vực khiến cơ thể khó thích nghi với môi trường, khí hậu và múi giờ khác nhau, từ đó làm giảm chất lượng giấc ngủ.
- Tác dụng phụ của thuốc: Một số loại thuốc như thuốc giảm đau, thuốc điều trị hen suyễn, thuốc chống trầm cảm… có thể gây mất ngủ và làm gia tăng tác hại của mất ngủ.
- Lạm dụng chất kích thích: Caffeine trong trà, cà phê và nicotine trong thuốc lá có khả năng gây rối loạn giấc ngủ. Việc sử dụng thường xuyên các chất này có thể dẫn đến mất ngủ mạn tính.
- Bệnh lý và rối loạn liên quan đến giấc ngủ: Các tình trạng như hội chứng ngưng thở khi ngủ, hội chứng chân bồn chồn… có thể khiến người bệnh mất ngủ kéo dài. Ngoài ra, những bệnh nền như tim mạch, đái tháo đường, bệnh cơ xương khớp… cũng làm rối loạn giấc ngủ, từ đó gây ra nhiều tác hại của việc mất ngủ.
Ngoài những yếu tố trên, mất ngủ còn có thể bắt nguồn từ các thói quen sinh hoạt chưa lành mạnh như ăn quá no vào buổi tối, ít vận động, hạn chế giao tiếp xã hội, giờ giấc ngủ không ổn định hoặc lạm dụng thiết bị điện tử.
Nguyên nhân gây chứng mất ngủ
12 tác hại của mất ngủ kéo dài
Dưới đây là 12 tác hại phổ biến của việc mất ngủ nếu không được phát hiện và can thiệp kịp thời:
Suy giảm trí nhớ, kém tập trung – tác hại thường gặp của mất ngủ
Theo các chuyên gia, khi cơ thể bước vào giấc ngủ sâu, vỏ não sẽ tiếp nhận và lưu trữ thông tin. Khi chất lượng giấc ngủ suy giảm, quá trình ghi nhớ và xử lý thông tin của não bộ bị gián đoạn, dẫn đến tình trạng giảm tập trung, hay quên.
Thay đổi tính cách, dễ cáu gắt
Mất ngủ ban đêm khiến cơ thể mệt mỏi, uể oải vào ban ngày. Sự mệt mỏi kéo dài làm tâm trạng trở nên tiêu cực, dễ thay đổi tính tình, cáu gắt và kích động. Đây là một trong những tác hại của mất ngủ dễ nhận thấy nhất.
Suy giảm hệ miễn dịch, dễ ốm bệnh
Suy yếu miễn dịch là tác hại mất ngủ khá phổ biến. Nghiên cứu cho thấy giấc ngủ có mối liên hệ mật thiết với hoạt động của hệ miễn dịch. Khi ngủ, cơ thể tiết ra cytokine – chất quan trọng giúp tăng cường miễn dịch. Thiếu ngủ làm giảm khả năng sản sinh cytokine, khiến cơ thể dễ mắc bệnh hơn.
Tăng nguy cơ mắc bệnh tim mạch, đột quỵ – tác hại của mất ngủ kéo dài
Mất ngủ lâu ngày có thể làm gia tăng nguy cơ mắc các bệnh tim mạch nguy hiểm như tăng huyết áp, suy tim, đau tim, xơ vữa động mạch… Theo Hội Đột quỵ Thế giới, người thường xuyên mất ngủ có nguy cơ đột quỵ cao hơn, đặc biệt tăng gấp nhiều lần ở nhóm tuổi 18–34.
Gia tăng nguy cơ trầm cảm
Giấc ngủ kém đóng vai trò lớn trong việc thúc đẩy lo âu và trầm cảm. Nhiều nghiên cứu cho thấy người ngủ dưới 6 giờ mỗi đêm có nguy cơ trầm cảm cao hơn. Mất ngủ làm suy giảm sức khỏe tinh thần, tạo điều kiện cho bệnh trầm cảm phát triển, nhất là khi đi kèm các bệnh mạn tính như tim mạch, tiểu đường.
Tăng nguy cơ tai nạn – hệ lụy nghiêm trọng của mất ngủ
Thống kê cho thấy khoảng 30% tai nạn giao thông tại Việt Nam có liên quan đến mất ngủ. Người thiếu ngủ, đặc biệt là tài xế đường dài, dễ buồn ngủ, mất tập trung khi lái xe, làm tăng nguy cơ tai nạn.
Giảm năng suất lao động
Chất lượng giấc ngủ kém khiến cơ thể không được phục hồi đầy đủ năng lượng. Điều này dẫn đến cảm giác mệt mỏi, buồn ngủ vào ban ngày và làm hiệu suất công việc suy giảm rõ rệt.
Suy giảm ham muốn tình dục
Giấc ngủ ảnh hưởng trực tiếp đến sức khỏe sinh lý. Ở nam giới, mất ngủ làm giảm nồng độ testosterone. Ở nữ giới, thiếu ngủ gây stress, tinh thần không ổn định, từ đó làm giảm ham muốn và ảnh hưởng đến đời sống tình dục.
Tăng nguy cơ mắc bệnh đái tháo đường
Thiếu ngủ kéo dài có thể gây kháng insulin, làm tăng đường huyết và dẫn đến nguy cơ mắc bệnh tiểu đường ở người trưởng thành.
Vô sinh, hiếm muộn – tác hại của mất ngủ kéo dài
Mất ngủ lâu ngày làm rối loạn quá trình tiết hormone sinh dục. Ở nữ giới, tình trạng này có thể ức chế rụng trứng; ở nam giới, chất lượng tinh trùng suy giảm, làm tăng nguy cơ vô sinh, hiếm muộn.
Gây tăng cân, béo phì
Trái với suy nghĩ phổ biến, mất ngủ không giúp giảm cân mà còn làm tăng cân. Người ngủ dưới 6 giờ mỗi ngày có nguy cơ thừa cân cao hơn do rối loạn hormone no – đói, khiến cơ thể thèm đồ ngọt, chất béo và dễ ăn uống mất kiểm soát.
Gây hại cho làn da
Thiếu ngủ khiến cơ thể tiết nhiều hormone cortisol – yếu tố làm phá hủy collagen. Hệ quả là da nhanh lão hóa, xuất hiện nếp nhăn, quầng thâm mắt, sạm da và khô ráp, ảnh hưởng lớn đến thẩm mỹ.
Mất ngủ kéo dài rất nguy hiểm
Bị mất ngủ kéo dài phải làm sao?
Người thường xuyên mất ngủ, khó ngủ nên sớm thăm khám để bác sĩ đánh giá tình trạng, xác định nguyên nhân và đưa ra hướng điều trị phù hợp.
Nhằm giảm thiểu các tác hại của việc mất ngủ, bên cạnh tuân thủ điều trị theo chỉ định y tế, mỗi người cần chủ động cải thiện giấc ngủ càng sớm càng tốt. Để duy trì chất lượng giấc ngủ ổn định, an toàn và hiệu quả, bạn có thể áp dụng kết hợp các biện pháp sau:
- Duy trì thói quen sinh hoạt khoa học: Xây dựng giờ ngủ – thức cố định và duy trì đều đặn mỗi ngày; hạn chế ngủ quá nhiều vào ban ngày; tránh sử dụng thiết bị điện tử trước giờ đi ngủ; không ăn quá no buổi tối; hạn chế lạm dụng chất kích thích như caffeine, nicotine và đồ uống có cồn…
- Sử dụng tinh dầu thiên nhiên: Một số tinh dầu như hoa nhài, sả chanh, lavender… có tác dụng thư giãn tinh thần, hỗ trợ cơ thể dễ đi vào giấc ngủ. Bạn có thể xông tinh dầu hoặc massage bằng tinh dầu để cải thiện tình trạng mất ngủ.
- Duy trì hoạt động rèn luyện thể chất: Tập luyện thể dục thể thao thường xuyên giúp giải tỏa căng thẳng, nâng cao sức khỏe tổng thể. Việc vận động đều đặn còn hỗ trợ tăng cường lưu thông máu não, từ đó góp phần cải thiện giấc ngủ. Mỗi người nên dành ít nhất 30 phút, khoảng 3 lần/tuần để tập các bộ môn như chạy bộ, gym, đạp xe, bơi lội…
- Xây dựng chế độ dinh dưỡng khoa học: Chế độ ăn uống có ảnh hưởng trực tiếp đến cả sức khỏe thể chất lẫn tinh thần. Duy trì dinh dưỡng hợp lý giúp cải thiện chất lượng giấc ngủ và hạn chế tác hại của mất ngủ hiệu quả. Người bị mất ngủ nên ưu tiên thực phẩm giàu vitamin B, magie, tryptophan như hạnh nhân, kiwi, óc chó, cá hồi… Đồng thời, cần tránh thực phẩm khó tiêu hoặc cản trở quá trình tổng hợp tryptophan như đồ chiên rán, bánh ngọt, thịt hộp…
- Dùng trà thảo mộc và dưỡng chất thiên nhiên: Một số loại trà thảo dược như trà gừng, trà lạc tiên, trà hoa cúc, trà tâm sen… có tác dụng an thần, hỗ trợ giấc ngủ. Ngoài ra, các hoạt chất tự nhiên từ ginkgo biloba (bạch quả) và blueberry (việt quất) giúp trung hòa gốc tự do, tăng cường lưu thông máu lên não, bổ sung dưỡng chất cho não bộ và cải thiện chất lượng giấc ngủ, đồng thời phòng ngừa các tác hại của mất ngủ.
Người thường xuyên mất ngủ, khó ngủ nên sớm thăm khám
Câu hỏi thường gặp
Mất ngủ kéo dài có nguy hiểm không?
Mất ngủ kéo dài rất nguy hiểm nếu không được can thiệp kịp thời. Tình trạng này có thể làm suy giảm trí nhớ, giảm miễn dịch, tăng nguy cơ mắc bệnh tim mạch, tiểu đường, trầm cảm và ảnh hưởng nghiêm trọng đến chất lượng cuộc sống.
Mất ngủ bao lâu thì bắt đầu gây hại cho sức khỏe?
Chỉ sau vài ngày thiếu ngủ, cơ thể đã có thể xuất hiện mệt mỏi, kém tập trung. Nếu mất ngủ kéo dài trên 1 tháng (mất ngủ mãn tính), các tác hại của mất ngủ sẽ rõ rệt hơn và làm tăng nguy cơ mắc nhiều bệnh lý nguy hiểm.
Có thể giảm tác hại của mất ngủ mà không dùng thuốc không?
Có. Việc điều chỉnh lối sống khoa học, ngủ đúng giờ, hạn chế chất kích thích, tập thể dục đều đặn, ăn uống hợp lý và áp dụng các biện pháp thư giãn như thiền, tinh dầu, trà thảo mộc có thể giúp cải thiện giấc ngủ và hạn chế tác hại của mất ngủ hiệu quả.
>>> Xem thêm: Cảnh báo nguy hiểm rối loạn giấc ngủ ở người trẻ
Có thể thấy, tác hại của mất ngủ không dừng lại ở cảm giác buồn ngủ hay giảm năng suất làm việc, mà còn tiềm ẩn nhiều nguy cơ ảnh hưởng lâu dài đến sức khỏe và chất lượng cuộc sống. Chủ động cải thiện giấc ngủ, duy trì lối sống lành mạnh và thăm khám sớm khi mất ngủ kéo dài sẽ giúp bạn bảo vệ sức khỏe toàn diện và phòng tránh những hệ lụy không mong muốn. Theo dõi Noguchi Việt Nam để xem thêm nhiều bài viết hay!
Sản phẩm bạn có thể quan tâm:
Lưu ý: Các thông tin và sản phẩm được đề cập trong bài viết chỉ nhằm mục đích tham khảo. Để đảm bảo an toàn khi sử dụng, bạn nên hỏi ý kiến Bác sĩ, Dược sĩ hoặc chuyên gia y tế trước khi áp dụng.
