Tỉnh giấc giữa đêm là tình trạng nhiều người gặp phải nhưng thường bị xem nhẹ, đặc biệt khi có thể ngủ lại nhanh chóng. Tuy nhiên, nếu hiện tượng này lặp đi lặp lại, kéo dài và ảnh hưởng đến chất lượng giấc ngủ, sức khỏe tổng thể có thể bị tác động đáng kể. Vậy tỉnh giấc giữa đêm có bình thường không, do đâu gây ra và khi nào cần lo lắng? Cùng tìm hiểu chi tiết trong bài viết dưới đây.
Ngủ hay bị tỉnh giấc giữa đêm
Hay tỉnh giấc giữa đêm có bình thường không?
Tỉnh giấc giữa đêm là hiện tượng khá thường gặp, nhiều người có thể thức dậy vài lần trong lúc ngủ nhưng không để ý vì nhanh chóng chìm lại vào giấc ngủ. Mỗi lần tỉnh giấc có thể chỉ kéo dài vài giây, nhưng đôi khi cũng lâu hơn. Khi việc thức giấc giữa đêm xảy ra không thường xuyên và vẫn dễ ngủ lại, tình trạng này thường không đáng lo ngại. Ngược lại, nếu hay tỉnh giấc giữa đêm lặp đi lặp lại, kéo dài, khó hoặc không thể ngủ trở lại, đây có thể là dấu hiệu bất thường và người bệnh nên được thăm khám, điều trị kịp thời.
Giấc ngủ đóng vai trò thiết yếu trong quá trình phục hồi và tái tạo của cơ thể. Việc ngủ không đủ giấc hoặc rối loạn giấc ngủ kéo dài có thể gây ra nhiều vấn đề sức khỏe, làm suy giảm khả năng nhận thức và tập trung. Vậy nguyên nhân nào khiến nhiều người ngủ hay bị tỉnh giấc giữa đêm, và đâu là những yếu tố nguy cơ thường gặp dẫn đến tình trạng này?
Nguyên nhân gây ngủ hay bị tỉnh giấc giữa đêm
Một số vấn đề sức khỏe và yếu tố nguy cơ có thể làm tăng khả năng bị tỉnh giấc giữa đêm, bao gồm:
1. Mất ngủ
Một người có thể đang gặp tình trạng mất ngủ nếu khó đi vào giấc ngủ hoặc không duy trì được giấc ngủ liên tục. Các biểu hiện thường gặp của chứng mất ngủ gồm: hay tỉnh giấc giữa đêm, khó ngủ, thức dậy quá sớm vào buổi sáng và không thể ngủ lại, ngủ chập chờn, không đủ giấc dù có đủ thời gian và môi trường ngủ phù hợp, kèm theo mệt mỏi vào ban ngày…
2. Ngưng thở khi ngủ
Ngưng thở khi ngủ có thể khiến người bệnh thường xuyên tỉnh giấc giữa đêm, kèm theo tình trạng ngáy to và thở hổn hển. Khi mắc chứng này, hơi thở có thể tạm ngưng trong thời gian ngắn do đường thở bị hẹp hoặc đóng lại. Người bệnh thường giật mình thức dậy để thở. Ngưng thở khi ngủ còn liên quan đến nhiều vấn đề sức khỏe khác như tăng huyết áp, rối loạn nhịp tim, đột quỵ…
3. Stress, căng thẳng
Căng thẳng và stress kéo dài có thể làm suy giảm chất lượng giấc ngủ. Khi stress, hệ thần kinh giao cảm bị kích hoạt, dễ gây tình trạng giật mình tỉnh giấc giữa đêm. Huyết áp và nhịp tim tăng lên, những thay đổi này khiến việc ngủ lại trở nên khó khăn. Giấc ngủ kém và căng thẳng có mối quan hệ hai chiều, ảnh hưởng lẫn nhau.
4. Tiểu đêm
Ngay cả khi đang ngủ, cơ thể vẫn tiếp tục quá trình chuyển hóa thức ăn và nước uống trong ngày, vì vậy đôi khi mỗi người có thể tỉnh giấc giữa đêm để đi tiểu. Tuy nhiên, nếu tình trạng này xảy ra thường xuyên, đó có thể là dấu hiệu của chứng tiểu đêm.(3)
5. Hoảng sợ khi ngủ
Người gặp ác mộng ban đêm có thể không hoàn toàn tỉnh giấc mà thay vào đó la hét, khóc lóc hoặc tỏ ra sợ hãi. Sau khi tỉnh dậy, đôi khi họ không nhớ rõ nguyên nhân khiến mình hoảng sợ. Dù trẻ em có nguy cơ cao hơn, tình trạng này vẫn có thể xuất hiện ở người lớn.
6. Sử dụng thiết bị điện tử
Việc dùng các thiết bị điện tử trước khi ngủ như điện thoại, máy tính, máy chơi game… có thể làm giảm chất lượng giấc ngủ. Ánh sáng xanh từ màn hình ức chế quá trình tiết melatonin – hormone đóng vai trò điều hòa nhịp sinh học và chu kỳ giấc ngủ.
7. Quá nóng
Nhiệt độ mát mẻ giúp cơ thể dễ đi vào giấc ngủ sâu. Ngược lại, phòng ngủ quá nóng hoặc tình trạng đổ mồ hôi đêm có thể khiến nhiệt độ cơ thể tăng cao, dẫn đến khó ngủ và dễ tỉnh giấc giữa đêm.
8. Khó tiêu
Ăn quá no hoặc sử dụng thức ăn cay, nhiều dầu mỡ gần giờ đi ngủ có thể gây khó tiêu. Cảm giác đầy bụng, chướng hơi khó chịu khiến người ngủ không ngon giấc và dễ bị tỉnh giấc giữa đêm.
9. Tuổi tác
Hay tỉnh giấc giữa đêm có thể là một phần của quá trình lão hóa tự nhiên. Người trung niên và người lớn tuổi thường có nhịp sinh học thay đổi, thời gian ngủ ngắn hơn, khó đi vào giấc ngủ ban đêm và dễ thức dậy sớm, khó ngủ lại.
10. Cơn đau
Với những người đang chịu cơn đau mạn tính, giấc ngủ thường bị gián đoạn. Cơn đau có thể khiến họ tỉnh giấc giữa đêm, ngủ không sâu và không đủ giấc, ảnh hưởng tiêu cực đến sức khỏe tổng thể.
Nguyên nhân dẫn đến tỉnh giấc giữa đêm
Cách dễ ngủ lại sau khi bị thức giấc giữa đêm
Khi bị tỉnh giấc giữa đêm và không thể ngủ lại sau khoảng 15 – 20 phút, mỗi người có thể áp dụng một số cách hỗ trợ dễ ngủ lại dưới đây:
- Rời khỏi giường và thực hiện hoạt động mang tính thư giãn như nghe nhạc nhẹ, đọc sách, thiền hoặc tập các bài thở đơn giản… nhằm giúp tâm trí được thả lỏng, từ đó dễ quay lại giấc ngủ hơn;
- Tránh tiếp xúc với ánh sáng mạnh và màn hình thiết bị điện tử. Ngay cả khi rời giường cũng không nên bật đèn sáng, vì ánh sáng chói có thể kích thích sự tỉnh táo và làm gián đoạn quá trình tiết melatonin – hormone điều hòa nhịp sinh học và chu kỳ giấc ngủ;
- Hạn chế tiếng ồn lớn (nếu có) bằng cách sử dụng nút tai hoặc bật tiếng ồn trắng để che lấp các âm thanh gây khó chịu;
- Tránh nhìn chằm chằm vào đồng hồ, bởi hành động này dễ tạo cảm giác lo lắng khi chưa thể ngủ lại;
- Tập trung vào một việc đơn giản, nhàm chán như đếm cừu hoặc bất kỳ hoạt động lặp đi lặp lại nào giúp đánh lạc hướng suy nghĩ, hỗ trợ dễ buồn ngủ hơn;
- Đi vệ sinh nếu có nhu cầu để tránh cảm giác khó chịu làm gián đoạn giấc ngủ;
- Quay trở lại giường ngủ khi cảm thấy buồn ngủ trở lại.
Mẹo ngủ liền mạch, hạn chế bị tỉnh giấc giữa đêm
Mỗi người có thể áp dụng một số mẹo sau để giúp giấc ngủ diễn ra liền mạch hơn, giảm nguy cơ thường xuyên thức giấc giữa đêm:
- Vệ sinh giấc ngủ (xây dựng môi trường ngủ phù hợp, điều chỉnh thói quen để dễ ngủ hơn):
- Giảm thiểu hoặc loại bỏ ánh sáng bằng cách sử dụng rèm cản sáng;
- Dời các thiết bị điện tử không cần thiết ra khỏi phòng ngủ;
- Giữ nhiệt độ phòng ngủ ở mức dễ chịu;
- Duy trì lịch trình ngủ – thức ổn định, kể cả ngày nghỉ;
- Tránh ăn thực phẩm khó tiêu, hạn chế chất kích thích, rượu bia và giảm uống nhiều nước ngay trước giờ ngủ;
- Tập luyện thể chất vào ban ngày, tránh vận động quá sát giờ đi ngủ;
- Hạn chế hoặc bỏ hút thuốc;
- Không ngủ trưa quá lâu trong ngày…
- Thực hiện các hoạt động thư giãn trước khi lên giường để tinh thần được thả lỏng, sẵn sàng bước vào giấc ngủ, chẳng hạn như đọc sách, nghe nhạc nhẹ…
- Mỗi người cũng có thể chủ động bổ sung các hoạt chất thiên nhiên như Blueberry (việt quất) và Ginkgo Biloba (bạch quả) nhằm hỗ trợ tăng cường dinh dưỡng cho não, cải thiện tuần hoàn máu não và giúp ngủ ngon hơn.
- Bên cạnh đó, cần kiểm soát tốt những vấn đề sức khỏe có thể ảnh hưởng đến chất lượng giấc ngủ như đau mạn tính, ngưng thở khi ngủ, trầm cảm… theo đúng phác đồ điều trị của bác sĩ.
Mẹo giúp ngủ ngon giấc hơn
Khi nào thì nên đi khám?
Người thường xuyên bị thức giấc giữa đêm nên chủ động đến gặp bác sĩ để thăm khám sớm nếu xuất hiện các dấu hiệu sau:
- Hay tỉnh giấc giữa đêm, khó ngủ lại hoặc không thể ngủ trở lại;
- Dù đã ngủ đủ thời gian nhưng vẫn cảm thấy mệt mỏi, uể oải vào ngày hôm sau;
- Tình trạng thức giấc giữa đêm gây thiếu ngủ, ảnh hưởng đến hiệu quả công việc, chất lượng cuộc sống, làm suy giảm trí nhớ và khả năng tập trung…;
- Nhận thấy các dấu hiệu nghi ngờ ngưng thở khi ngủ;
- Gặp các cơn kinh hoàng ban đêm ở mức độ nặng hoặc có xu hướng ngày càng trầm trọng;
- Cảm giác mệt mỏi kéo dài không rõ nguyên nhân…
Nếu thường xuyên bị thức giấc giữa đêm nên đến gặp bác sĩ
Câu hỏi thường gặp
1. Tỉnh giấc giữa đêm có nguy hiểm không?
Tỉnh giấc giữa đêm thỉnh thoảng là hiện tượng khá phổ biến và thường không đáng lo ngại nếu bạn có thể ngủ lại nhanh. Tuy nhiên, nếu tình trạng này xảy ra thường xuyên, kéo dài và gây mệt mỏi ban ngày, đây có thể là dấu hiệu rối loạn giấc ngủ hoặc vấn đề sức khỏe cần được chú ý.
2. Tỉnh giấc giữa đêm có phải là dấu hiệu của mất ngủ không?
Có thể. Mất ngủ thường biểu hiện bằng việc khó vào giấc, khó duy trì giấc ngủ hoặc hay thức giấc giữa đêm. Nếu bạn thường xuyên tỉnh giấc và khó ngủ lại, kèm theo ngủ không sâu và mệt mỏi ban ngày, nguy cơ mất ngủ là khá cao.
3. Làm thế nào để hạn chế tình trạng tỉnh giấc giữa đêm?
Để giảm nguy cơ tỉnh giấc giữa đêm, bạn nên duy trì giờ ngủ – thức cố định, hạn chế dùng thiết bị điện tử trước khi ngủ, tránh ăn no hoặc dùng chất kích thích buổi tối, giữ phòng ngủ yên tĩnh – mát mẻ và thực hiện các hoạt động thư giãn trước khi đi ngủ. Nếu tình trạng không cải thiện, nên đi khám bác sĩ để được tư vấn phù hợp.
>>> Xem thêm: Nên đi ngủ lúc mấy giờ là tốt nhất cho sức khỏe?
Tỉnh giấc giữa đêm không phải lúc nào cũng nguy hiểm, nhưng nếu xảy ra thường xuyên, khó ngủ lại hoặc kèm theo mệt mỏi ban ngày, đây có thể là dấu hiệu cảnh báo rối loạn giấc ngủ hoặc vấn đề sức khỏe tiềm ẩn. Việc nhận diện sớm nguyên nhân, điều chỉnh thói quen sinh hoạt và thăm khám khi cần thiết sẽ giúp cải thiện giấc ngủ, bảo vệ sức khỏe não bộ và nâng cao chất lượng cuộc sống lâu dài. Theo dõi Noguchi Việt Nam để xem thêm nhiều bài viết hay!
Sản phẩm bạn có thể quan tâm:
Lưu ý: Các thông tin và sản phẩm được đề cập trong bài viết chỉ nhằm mục đích tham khảo. Để đảm bảo an toàn khi sử dụng, bạn nên hỏi ý kiến Bác sĩ, Dược sĩ hoặc chuyên gia y tế trước khi áp dụng.
